Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 listopada 2017 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o przewozie towarów niebezpiecznych

Dyrektor TDT jest administratorem danych zgromadzonych w ewidencji, o której mowa w ust. 1.

Dane, o których mowa w art. 34 ust. 2 pkt 1, 4 i 5, są ogólnodostępne.

Obowiązki doradcy określają odpowiednio ADR, RID lub ADN oraz przepisy ustawy.

Do zadań doradcy należy w szczególności sporządzenie raportu powypadkowego dla uczestnika przewozu towarów niebezpiecznych, na rzecz którego wykonuje zadania doradcy, jeżeli w związku z przewozem towarów niebezpiecznych doznali szkody ludzie, majątek lub środowisko.

Doradca przygotowuje roczne sprawozdanie w dwóch egzemplarzach, podpisując je imieniem i nazwiskiem oraz wskazując numer świadectwa doradcy, o którym mowa w art. 42 ust. 1.

W przypadku wyznaczenia więcej niż jednego doradcy roczne sprawozdanie sporządza jeden z wyznaczonych doradców, wskazany przez uczestnika przewozu towarów niebezpiecznych.

Minister właściwy do spraw transportu oraz minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej określą, w drodze rozporządzenia, wzór formularza rocznego sprawozdania oraz sposób jego wypełniania, mając na uwadze zakres niezbędnych danych.

Doradcą może być osoba, która posiada ważne świadectwo doradcy odpowiednio w zakresie przewozu drogowego, przewozu koleją lub przewozu żeglugą śródlądową towarów niebezpiecznych.

Świadectwo doradcy otrzymuje osoba, która:

Niekaralność w zakresie, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, powinna być potwierdzona złożeniem przez osobę ubiegającą się o wydanie świadectwa doradcy oświadczenia o niekaralności. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.”. Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Egzamin, o którym mowa w art. 42 ust. 2 pkt 4, obejmujący sprawdzenie wiedzy ze znajomości przepisów krajowych oraz umów międzynarodowych dotyczących przewozu towarów niebezpiecznych, składa się z dwóch części - ogólnej i specjalistycznej dotyczącej odpowiednio przewozu drogowego, przewozu koleją lub żeglugą śródlądową towarów niebezpiecznych. Za egzamin pobiera się opłatę.

Na egzaminie, o którym mowa w art. 42 ust. 2 pkt 4, stosuje się pytania egzaminacyjne pochodzące z katalogu pytań zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw transportu oraz ministra właściwego do spraw żeglugi śródlądowej. Katalog pytań oraz pytania zawarte w teście egzaminacyjnym nie stanowią informacji publicznej w rozumieniu przepisów o dostępie do informacji publicznej.

Komisję, o której mowa w art. 42 ust. 2 pkt 4, powołują wspólnie minister właściwy do spraw transportu oraz minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej spośród osób posiadających wiedzę w zakresie bezpieczeństwa przewozu towarów niebezpiecznych.

Osobom wchodzącym w skład komisji, o której mowa w art. 42 ust. 2 pkt 4, za udział w przeprowadzeniu egzaminu przysługuje wynagrodzenie.

Osoba, która przystąpiła do egzaminu, o którym mowa w art. 42 ust. 2 pkt 4, może zgłaszać za pośrednictwem Dyrektora TDT do:

W przypadku uznania skargi za uzasadnioną odpowiednio minister właściwy do spraw transportu albo minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej może nakazać powtórzenie egzaminu, o którym mowa w art. 42 ust. 2 pkt 4, albo uznać ten egzamin za złożony z wynikiem pozytywnym.

Za przystąpienie do egzaminu w przypadku, o którym mowa w ust. 6, nie pobiera się opłaty.

Doradca, który zamierza poszerzyć zakres posiadanych uprawnień, może przystąpić do części specjalistycznej egzaminu, o którym mowa w art. 42 ust. 2 pkt 4, po ukończeniu kursu doradcy odpowiadającego zakresowi egzaminu. Okres ważności rozszerzonych uprawnień nie może przekraczać terminu ważności dotychczas posiadanych uprawnień.

Opłaty, o której mowa w ust. 1, nie pobiera się od żołnierzy i pracowników Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej skierowanych na egzamin przez Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych.

Świadectwo doradcy jest wydawane, w drodze decyzji administracyjnej, przez Dyrektora TDT na okres 5 lat, licząc od dnia złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu, o którym mowa w art. 42 ust. 2 pkt 4.

Dyrektor TDT przedłuża ważność świadectwa doradcy na okres kolejnych 5 lat, licząc od dnia upływu terminu ważności dotychczasowego świadectwa doradcy, wydając nowe świadectwo doradcy, jeżeli doradca:

Doradca, który nie złożył z wynikiem pozytywnym egzaminu w terminie, o którym mowa w ust. 2 pkt 4, może otrzymać świadectwo doradcy po spełnieniu warunków określonych w art. 42 ust. 2.

W przypadku utraty świadectwa doradcy, na wniosek osoby zainteresowanej, Dyrektor TDT wydaje wtórnik świadectwa doradcy. Za wydanie wtórnika pobiera się opłatę.

Opłaty, o której mowa w ust. 4, nie pobiera się od żołnierzy i pracowników Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej skierowanych na egzamin przez Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych.

Dyrektor TDT, w drodze decyzji administracyjnej, cofa świadectwo doradcy, jeżeli doradca:

Rażącym naruszeniem, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i art. 44 ust. 2 pkt 2, jest w szczególności nieprzygotowanie rocznego sprawozdania.

Osoba, której cofnięto świadectwo doradcy na podstawie ust. 1, nie może uzyskać świadectwa doradcy przez okres 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o cofnięciu świadectwa stała się ostateczna.

Dyrektor TDT prowadzi w systemie teleinformatycznym ewidencję doradców, zawierającą następujące dane:

Dyrektor TDT jest administratorem danych zgromadzonych w ewidencji, o której mowa w ust. 1.

Dane, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4-6, są ogólnodostępne.

W przypadku utraty uprawnień przez doradcę Dyrektor TDT usuwa dotyczące go dane z ewidencji, o której mowa w ust. 1.

Działalność gospodarcza w zakresie prowadzenia kursów ADR, kursu na eksperta ADN, eksperta ADN do spraw przewozu gazów, eksperta ADN do spraw przewozu chemikaliów oraz kursów dla doradców, zwanych dalej łącznie „kursami”, jest działalnością regulowaną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej .

Podmioty prowadzące działalność, o której mowa w ust. 1, zwane dalej „podmiotami prowadzącymi kursy”, podlegają wpisowi do rejestru podmiotów prowadzących kursy.

Obowiązek, o którym mowa w ust. 2, dotyczy również przedsiębiorcy z innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym oraz z państw, które zawarły z Unią Europejską i jej państwami członkowskimi Unii Europejskiej umowę regulującą swobodę świadczenia usług, czasowo prowadzącego kursy, o których mowa w ust. 1, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Podmiot prowadzący kursy jest obowiązany spełniać następujące warunki:

Podmiotem prowadzącym kursy może być podmiot:

Niekaralność w zakresie, o którym mowa w ust. 5 pkt 2, powinna być potwierdzona złożeniem oświadczenia o niekaralności. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.”. Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Wpis do rejestru podmiotów prowadzących kursy jest dokonywany na pisemny wniosek podmiotu, o którym mowa w ust. 2 lub 3, zawierający następujące dane:

Wraz z wnioskiem, o którym mowa w ust. 7, podmiot wskazany w ust. 2 lub 3 składa oświadczenie następującej treści:

Oświadczenie powinno również zawierać:

Po wpisaniu podmiotu, o którym mowa w ust. 2 lub 3, do rejestru podmiotów prowadzących kursy marszałek województwa wydaje zaświadczenie potwierdzające wpis do rejestru podmiotów prowadzących kursy.

Jednostka wojskowa może prowadzić kursy dla żołnierzy i pracowników Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej wyznaczonych do przewozu towarów niebezpiecznych, bez uzyskania wpisu do rejestru podmiotów prowadzących kursy, po spełnieniu warunków, o których mowa w art. 50 ust. 4.

Szef Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych prowadzi ewidencję jednostek wojskowych prowadzących kursy, zawierającą następujące dane:

Organem prowadzącym rejestr podmiotów prowadzących kursy jest marszałek województwa właściwy ze względu na siedzibę albo miejsce zamieszkania podmiotu prowadzącego kursy.

Organem właściwym do prowadzenia rejestru podmiotów prowadzących kursy, o których mowa w art. 50 ust. 3, jest marszałek województwa mazowieckiego.

Wpisowi do rejestru podmiotów prowadzących kursy podlegają dane, o których mowa w art. 50 ust. 7 pkt 1-4.

Organy prowadzące rejestry, o których mowa w ust. 1 i 2, niezwłocznie przekazują do Dyrektora TDT informację o dokonaniu wpisu albo wykreśleniu z rejestru podmiotu prowadzącego kursy.

Za wpis do rejestru jest pobierana opłata, która stanowi dochód budżetu państwa.

Dyrektor TDT prowadzi w systemie teleinformatycznym ogólnodostępną ewidencję podmiotów prowadzących kursy, zawierającą następujące dane:

Dyrektor TDT jest administratorem danych zgromadzonych w ewidencji, o której mowa w ust. 6.

Dane, o których mowa w ust. 6, są ogólnodostępne.

Podmiot prowadzący kursy i jednostka wojskowa, o której mowa w art. 51, są obowiązane:

Podmiot prowadzący kursy po zakończeniu działalności gospodarczej w tym zakresie przekazuje dokumentację dotyczącą przeprowadzonych kursów marszałkowi województwa prowadzącemu rejestr podmiotów prowadzących kursy, do którego jest wpisany.

Kontrolę podmiotów prowadzących kursy w zakresie przewozu towarów niebezpiecznych, z zastrzeżeniem art. 55, przeprowadza marszałek województwa właściwy ze względu na miejsce prowadzenia kursu.

Marszałek województwa ma prawo prowadzić kontrolę w zakresie:

Czynności kontrolne wykonuje upoważniony przez marszałka województwa pracownik, który ma prawo:

Po przeprowadzonej kontroli pracownik, o którym mowa w ust. 3, sporządza protokół kontroli zawierający w szczególności:

Marszałek województwa właściwy ze względu na miejsce prowadzenia kursu w przypadku stwierdzenia naruszeń warunków wykonywania działalności, polegających na:

Marszałek województwa właściwy ze względu na miejsce prowadzenia kursu, przeprowadzający kontrolę, jest obowiązany, w terminie 7 dni od dnia zakończenia postępowania kontrolnego, poinformować odpowiednio organy, o których mowa w art. 52 ust. 1 i 2, o wynikach przeprowadzonej kontroli.

Marszałek województwa prowadzący rejestr podmiotów prowadzących kursy wydaje decyzję administracyjną o zakazie prowadzenia działalności regulowanej, o której mowa w art. 50 ust. 1, przez podmiot prowadzący kursy w przypadku rażącego naruszenia warunków wykonywania działalności w zakresie prowadzenia kursów.

Rażącym naruszeniem warunków wykonywania działalności w zakresie prowadzenia kursów jest:

Przepis art. 71 ust. 2 i 3 oraz art. 72 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej stosuje się odpowiednio.

Organy, o których mowa w art. 52 ust. 1 i 2, w terminie do dnia 31 marca każdego roku kalendarzowego, przekazują do ministra właściwego do spraw transportu informacje dotyczące:

Szef Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych może zakazać prowadzenia kursów jednostce wojskowej odpowiednio w przypadkach, o których mowa w ust. 2 pkt 3-5.

Zadania marszałka województwa, o których mowa w art. 50 ust. 10, art. 52 ust. 1 i 4, art. 54 ust. 1, 5 i 6 oraz art. 56 ust. 1 i 4, są wykonywane jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej.

Nadzór nad wykonywaniem przez marszałka województwa zadań, o których mowa w ust. 1, pod względem legalności i rzetelności sprawuje:

Pojazdy, dla których ADR wymaga wydania świadectwa dopuszczenia pojazdu ADR, podlegają sprawdzeniu w zakresie spełniania dodatkowych wymagań technicznych, określonych w ADR, dotyczących wyposażenia lub przystosowania tych pojazdów do przewozu towarów niebezpiecznych.

Sprawdzenia, o którym mowa w ust. 1, dokonuje, w drodze badania technicznego pojazdu, określona przepisami prawa o ruchu drogowym, okręgowa stacja kontroli pojazdów, która następnie wystawia zaświadczenie o wyniku przeprowadzonego badania.

Transportowy Dozór Techniczny dokonuje na zasadach określonych w ustawie sprawdzenia, czy nadwozie pojazdu do przewozu luzem towarów niebezpiecznych, pojazd MEMU lub cysterny spełniają postanowienia ADR, oraz sporządza protokół z przeprowadzonego badania.

Na podstawie pozytywnych wyników badań, stwierdzonych w dokumentach, o których mowa odpowiednio w ust. 2 i 3, Dyrektor TDT, w drodze decyzji administracyjnej, wydaje nowe świadectwo dopuszczenia pojazdu ADR albo przedłuża ważność dotychczasowego świadectwa na okres nie dłuższy niż rok.

Dyrektor TDT prowadzi ewidencję wydanych świadectw dopuszczenia pojazdu ADR.

W przypadku utraty świadectwa dopuszczenia pojazdu ADR, na wniosek osoby zainteresowanej, Dyrektor TDT wydaje wtórnik świadectwa dopuszczenia pojazdu ADR.

Za wydanie świadectwa dopuszczenia pojazdu ADR, przedłużenie ważności tego świadectwa oraz wydanie jego wtórnika pobiera się opłaty, które stanowią przychód Transportowego Dozoru Technicznego.

Pojazdy należące do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, przewożące towary niebezpieczne, dla których ADR wymaga wydania świadectwa dopuszczenia pojazdów do przewozu niektórych towarów niebezpiecznych, powinny posiadać odpowiednie świadectwo dopuszczenia pojazdu do tego przewozu.

Pojazdy należące do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, którymi jest wykonywany krajowy przewóz towarów niebezpiecznych, powinny posiadać wojskowe świadectwo dopuszczenia do przewozu towarów niebezpiecznych, wydane przez Szefa Wojskowego Dozoru Technicznego, po spełnieniu przez pojazd wymagań określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 8 ust. 2.

Pojazdy należące do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, którymi jest wykonywany międzynarodowy przewóz towarów niebezpiecznych, powinny posiadać świadectwo dopuszczenia pojazdu ADR, wydane przez Dyrektora TDT.

Pojazdy należące do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, o których mowa w ust. 3, podlegają sprawdzeniu w zakresie spełniania dodatkowych wymagań technicznych, określonych w ADR, dotyczących wyposażenia lub przystosowania tych pojazdów do przewozu towarów niebezpiecznych.

W przypadku pojazdów należących do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, o których mowa w ust. 3, sprawdzenia, o którym mowa w ust. 4, dokonuje, w drodze badania technicznego pojazdu, okręgowa stacja kontroli pojazdów albo wojskowa okręgowa stacja kontroli pojazdów posiadająca poświadczenie Dyrektora TDT potwierdzające spełnienie wymagań w zakresie kwalifikacji diagnostów i wyposażenia stacji kontroli pojazdów, umożliwiających sprawdzenie pojazdu w zakresie spełnienia dodatkowych wymagań technicznych, określonych w ADR, dotyczących wyposażenia lub przystosowania tych pojazdów do przewozu towarów niebezpiecznych. Po dokonaniu sprawdzenia stacja kontroli pojazdów wystawia zaświadczenie o wyniku przeprowadzonego badania.

W przypadku cystern należących do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej Wojskowy Dozór Techniczny dokonuje sprawdzenia na zasadach określonych w ustawie, czy cysterny te spełniają postanowienia ADR, oraz sporządza protokół z przeprowadzonego badania i wydaje decyzję dopuszczającą cysternę do eksploatacji.

Na podstawie pozytywnych wyników badań, stwierdzonych w dokumentach, o których mowa odpowiednio w ust. 5 i 6, Dyrektor TDT, w drodze decyzji administracyjnej, wydaje nowe świadectwo dopuszczenia pojazdu ADR albo przedłuża ważność dotychczasowego świadectwa na okres nie dłuższy niż rok.

Szef Wojskowego Dozoru Technicznego prowadzi ewidencję wydanych wojskowych świadectw dopuszczenia do przewozu towarów niebezpiecznych.

W przypadku utraty wojskowego świadectwa dopuszczenia do przewozu towarów niebezpiecznych, na wniosek osoby zainteresowanej, Szef Wojskowego Dozoru Technicznego wydaje wtórnik wojskowego świadectwa dopuszczenia pojazdu.

Za wydanie poświadczenia, o którym mowa w ust. 5, oraz za wydanie świadectwa dopuszczenia pojazdu ADR, o którym mowa w ust. 7, przedłużenie ważności tego świadectwa oraz wydanie jego wtórnika nie pobiera się opłaty.

Statki, dla których ADN wymaga wydania odpowiedniego świadectwa dopuszczenia statku ADN, podlegają sprawdzeniu w zakresie spełniania dodatkowych wymagań technicznych, określonych w ADN, dotyczących wyposażenia lub przystosowania tych statków do przewozu towarów niebezpiecznych.

Sprawdzenia w zakresie spełniania dodatkowych wymagań technicznych, o których mowa w ust. 1, dokonuje Transportowy Dozór Techniczny i sporządza protokół z przeprowadzonego badania.

Statek przeznaczony do przewozu towarów niebezpiecznych podlega inspekcji w zakresie wyposażenia oraz dokumentów związanych z przewozem towarów niebezpiecznych.

Inspekcję, o której mowa w ust. 3, na wniosek armatora przeprowadza dyrektor urzędu żeglugi śródlądowej. Z przeprowadzonej inspekcji sporządza się protokół.

Na podstawie dokumentów, o których mowa odpowiednio w ust. 2 i 4, dyrektor urzędu żeglugi śródlądowej, w drodze decyzji administracyjnej, wydaje odpowiednie nowe świadectwo dopuszczenia statku ADN albo przedłuża ważność dotychczasowego świadectwa na okres nie dłuższy niż 5 lat.

Dyrektor urzędu żeglugi śródlądowej prowadzi ewidencję wydanych świadectw dopuszczenia statku ADN.

Dyrektor urzędu żeglugi śródlądowej może, w drodze decyzji administracyjnej, wydać tymczasowe świadectwo, jeżeli statek w wyniku doznanych uszkodzeń nie spełnia wszystkich wymagań dotyczących budowy i instalacji elektrycznej statku. W takim przypadku tymczasowe świadectwo jest wydawane tylko na określony przewóz i dla określonego ładunku.

W przypadku, o którym mowa w ust. 7, dyrektor urzędu żeglugi śródlądowej może określić warunki dodatkowe dotyczące podniesienia poziomu bezpieczeństwa żeglugi statku przewożącego towary niebezpieczne.

W przypadku utraty świadectwa dopuszczenia statku ADN lub tymczasowego świadectwa, na wniosek osoby zainteresowanej, dyrektor urzędu żeglugi śródlądowej wydaje wtórnik odpowiedniego świadectwa.

Za wydanie świadectwa dopuszczenia statku ADN, wydanie tymczasowego świadectwa, przedłużenie ważności świadectwa dopuszczenia statku ADN oraz wydanie wtórnika świadectwa dopuszczenia statku ADN i wydanie wtórnika tymczasowego świadectwa pobiera się opłaty, które stanowią dochód budżetu państwa.

Minister właściwy do spraw transportu określi, w drodze rozporządzenia:

Minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej określi, w drodze rozporządzenia:

Ciśnieniowe urządzenia transportowe podlegają:

W przypadku demontowalnych części ciśnieniowych urządzeń transportowych, dla których istnieje możliwość wielokrotnego napełnienia, dopuszcza się przeprowadzenie oddzielnych ocen zgodności.

Do oceny zgodności ciśnieniowych urządzeń transportowych, akredytacji, autoryzacji i notyfikacji jednostki kontrolującej oraz kontroli podmiotów uczestniczących w obrocie ciśnieniowymi urządzeniami transportowymi stosuje się odpowiednio przepisy wskazane w art. 1 ust. 6 ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku.

Czynności, o których mowa w art. 27, art. 29, art. 35 i art. 36 ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku, wykonuje minister właściwy do spraw transportu.

Ilekroć w ustawie z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku jest mowa o wymaganiach, należy przez to rozumieć także wymagania, o których mowa w art. 64.

W procesie oceny zgodności uczestniczą producenci, ich upoważnieni przedstawiciele, importerzy oraz notyfikowane jednostki kontrolujące.

W procesie ponownej oceny zgodności uczestniczą właściciele, użytkownicy, importerzy oraz notyfikowane jednostki kontrolujące.

Zgodność wprowadzanych do obrotu ciśnieniowych urządzeń transportowych stwierdza jednostka notyfikowana w wyniku przeprowadzonych procedur oceny zgodności.

Zawory oraz inne wyposażenie stosowane w przewozie towarów niebezpiecznych powinny spełniać wymagania dotyczące ciśnieniowych urządzeń transportowych.

Producent lub jego upoważniony przedstawiciel, który poddał ciśnieniowe urządzenie transportowe lub proces jego wytwarzania ocenie zgodności z wymaganiami dotyczącymi tych urządzeń i potwierdził ich zgodność, sporządza deklarację zgodności oraz umieszcza znak zgodności Π.

Domniemywa się, że ciśnieniowe urządzenie transportowe, na którym umieszczono znak zgodności Π, jest zgodne z wymaganiami.

Zabrania się umieszczania na ciśnieniowym urządzeniu transportowym, które nie spełnia wymagań dotyczących takich urządzeń oraz dla którego producent lub jego upoważniony przedstawiciel nie wystawił deklaracji zgodności, znaku zgodności Π lub znaku podobnego mogącego wprowadzić w błąd użytkownika ciśnieniowego urządzenia transportowego.

Zabrania się wprowadzenia do obrotu ciśnieniowych urządzeń transportowych nieposiadających znaku zgodności Π, jeżeli urządzenia te podlegają wyłącznie oznakowaniu znakiem zgodności Π.

Za czynności związane z:

Opłaty, o których mowa w ust. 1, uiszcza wnioskodawca.

Minister właściwy do spraw transportu oraz minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych określą, w drodze rozporządzenia, sposób ustalania opłat za czynności, o których mowa w ust. 1, mając na uwadze, że stawki tych opłat powinny zapewnić pokrycie kosztów ich przeprowadzenia.

Producent wprowadzający do obrotu ciśnieniowe urządzenia transportowe zapewnia, aby urządzenia te zostały zaprojektowane, wytworzone oraz aby posiadały odpowiednią dokumentację zgodnie z obowiązującymi wymaganiami określonymi odpowiednio w ADR, RID i ADN lub w niniejszym rozdziale.

W przypadku wykazania zgodności ciśnieniowych urządzeń transportowych z obowiązującymi wymaganiami w ramach procesu oceny zgodności określonego odpowiednio w ADR, RID i ADN oraz w niniejszym rozdziale, producent umieszcza na urządzeniach znak zgodności Π.

Producent przechowuje dokumentację techniczną określoną odpowiednio w ADR, RID i ADN. Dokumentację tę przechowuje się przez okres określony odpowiednio w ADR, RID i ADN.

W przypadku uznania, że wprowadzone przez producenta do obrotu ciśnieniowe urządzenia transportowe nie są zgodne z wymaganiami określonymi odpowiednio w ADR, RID, ADN i w niniejszym rozdziale, producent natychmiast podejmuje środki naprawcze niezbędne dla zapewnienia zgodności ciśnieniowych urządzeń transportowych, wycofania ich z obrotu lub odzyskania w stosownych przypadkach. Producent dokumentuje wszystkie takie przypadki niezgodności i podjęte środki naprawcze.

Jeżeli ciśnieniowe urządzenia transportowe stwarzają zagrożenie, producent niezwłocznie informuje o tym właściwe władze państw członkowskich Unii Europejskiej, w których ciśnieniowe urządzenia transportowe zostały przez niego udostępnione, podając dokładne informacje, w szczególności na temat niezgodności i podjętych środków naprawczych. Producent dokumentuje wszystkie takie przypadki niezgodności i podejmowane środki naprawcze.

Na uzasadniony wniosek właściwego organu wyspecjalizowanego producent udziela mu wszelkich informacji i udostępnia dokumentację konieczną do wykazania zgodności danego ciśnieniowego urządzenia transportowego w języku polskim. Na wniosek tego organu producent podejmuje z nim współpracę w zakresie działań ukierunkowanych na usunięcie zagrożeń, jakie stwarza ciśnieniowe urządzenie transportowe wprowadzone przez niego do obrotu.

Producent może wyznaczyć upoważnionego przedstawiciela na podstawie pisemnego pełnomocnictwa. Obowiązki określone w art. 73 ust. 1 i 2 oraz sporządzanie dokumentacji technicznej nie wchodzą w zakres pełnomocnictwa upoważnionego przedstawiciela.

Upoważniony przedstawiciel wykonuje zadania określone w pełnomocnictwie udzielonym mu przez producenta. Pełnomocnictwo umożliwia upoważnionemu przedstawicielowi co najmniej następujące czynności:

Tożsamość i adres upoważnionego przedstawiciela podaje się w certyfikacie zgodności określonym odpowiednio w ADR, RID i ADN.

Importer wprowadza do obrotu jedynie ciśnieniowe urządzenia transportowe zgodne z wymaganiami określonymi odpowiednio w ADR, RID i ADN oraz w niniejszym rozdziale.

Przed wprowadzeniem ciśnieniowych urządzeń transportowych do obrotu importer zapewnia:

W przypadku uznania, że ciśnieniowe urządzenie transportowe nie jest zgodne z wymaganiami określonymi odpowiednio w ADR, RID i ADN oraz w niniejszym rozdziale, importer nie wprowadza danego urządzenia do obrotu do momentu zapewnienia jego zgodności.

Jeżeli ciśnieniowe urządzenie transportowe stanowi zagrożenie, importer informuje o tym producenta i właściwe organy wyspecjalizowane.

W certyfikacie zgodności określonym odpowiednio w ADR, RID i ADN albo w dołączonym do niego dokumencie importer podaje swoją nazwę i adres do korespondencji.

Importer zapewnia, aby w czasie, gdy ponosi odpowiedzialność za ciśnieniowe urządzenie transportowe, warunki jego przechowywania lub przewożenia nie zagrażały jego zgodności z wymaganiami określonymi odpowiednio w ADR, RID i ADN.

W przypadku uznania, że wprowadzone do obrotu ciśnieniowe urządzenie transportowe nie jest zgodne z wymaganiami określonymi odpowiednio w ADR, RID i ADN lub w niniejszym rozdziale, importer podejmuje natychmiast niezbędne środki naprawcze w celu zapewnienia zgodności ciśnieniowego urządzenia transportowego, wycofania go z obrotu lub odzyskania w stosownych przypadkach. Importer dokumentuje wszystkie takie przypadki niezgodności i podejmowane środki naprawcze.

Jeżeli ciśnieniowe urządzenie transportowe wprowadzone przez importera do obrotu stwarza zagrożenie, importer niezwłocznie powiadamia o tym właściwe organy państw członkowskich Unii Europejskiej, w których ciśnieniowe urządzenie transportowe zostało udostępnione, podając dokładne informacje, w szczególności na temat niezgodności i wszelkich podjętych środków naprawczych. Importer dokumentuje wszystkie takie przypadki niezgodności i podejmowane środki naprawcze.

Importer przechowuje co najmniej przez okres ustanowiony dla producenta w ADR, RID i ADN kopię dokumentacji technicznej do dyspozycji właściwych organów wyspecjalizowanych i zapewnia tym organom, na ich wniosek, dostęp do dokumentacji technicznej.

Na uzasadniony wniosek właściwego organu wyspecjalizowanego importer udziela mu wszelkich informacji i udostępnia dokumentację konieczną do wykazania zgodności danego ciśnieniowego urządzenia transportowego w języku polskim. Na wniosek właściwego organu wyspecjalizowanego importer podejmuje z nim współpracę w zakresie działań ukierunkowanych na usunięcie zagrożeń, jakie stwarza ciśnieniowe urządzenie transportowe wprowadzone przez niego do obrotu.

Dystrybutor udostępnia na rynku jedynie ciśnieniowe urządzenia transportowe zgodne z wymaganiami określonymi odpowiednio w ADR, RID i ADN oraz w niniejszym rozdziale. Przed udostępnieniem ciśnieniowego urządzenia transportowego na rynku dystrybutor sprawdza, czy ciśnieniowe urządzenie transportowe jest opatrzone znakiem zgodności Π, czy towarzyszy mu certyfikat zgodności i czy dołączono do niego adres do korespondencji, o którym mowa w art. 75 ust. 5.

W przypadku uznania, że ciśnieniowe urządzenie transportowe nie jest zgodne z wymaganiami określonymi odpowiednio w ADR, RID i ADN oraz w niniejszym rozdziale, dystrybutor nie udostępnia danego ciśnieniowego urządzenia transportowego na rynku do momentu zapewnienia jego zgodności.

Jeżeli ciśnieniowe urządzenie transportowe stwarza zagrożenie, dystrybutor informuje o tym producenta lub importera oraz właściwe organy wyspecjalizowane.

Dystrybutor zapewnia, aby w czasie, gdy ponosi odpowiedzialność za ciśnieniowe urządzenie transportowe, warunki jego przechowywania lub przewożenia nie wpływały ujemnie na jego zgodność z wymaganiami określonymi w ADR, RID i ADN.

W przypadku uznania, że udostępnione na rynku ciśnieniowe urządzenie transportowe nie jest zgodne z wymaganiami określonymi odpowiednio w ADR, RID i ADN oraz w niniejszym rozdziale, dystrybutor zapewnia podjęcie środków naprawczych koniecznych w celu zapewnienia zgodności ciśnieniowego urządzenia transportowego, wycofania go z obrotu lub odzyskania w stosownych przypadkach. Dystrybutor dokumentuje wszystkie takie przypadki niezgodności i podjęte środki naprawcze.

Jeżeli ciśnieniowe urządzenie transportowe udostępnione przez dystrybutora na rynku stanowi zagrożenie, dystrybutor niezwłocznie informuje o tym producenta, w stosownych przypadkach importera i właściwe organy państw członkowskich Unii Europejskiej, w których ciśnieniowe urządzenie transportowe zostało udostępnione, podając dokładne informacje, w szczególności na temat niezgodności i wszelkich podjętych środków naprawczych. Dystrybutor dokumentuje wszystkie takie przypadki niezgodności i podjęte środki naprawcze.

Na uzasadniony wniosek właściwego organu wyspecjalizowanego dystrybutor udziela mu wszelkich informacji i udostępnia dokumentację konieczną do wykazania zgodności danego ciśnieniowego urządzenia transportowego w języku polskim. Na wniosek właściwego organu wyspecjalizowanego dystrybutor podejmuje z nim współpracę w zakresie działań ukierunkowanych na usunięcie zagrożeń, jakie stwarza ciśnieniowe urządzenie transportowe udostępnione przez niego na rynku.

Jeżeli właściciel uważa lub ma powody, aby sądzić, że ciśnieniowe urządzenie transportowe nie jest zgodne odpowiednio z ADR, RID i ADN, w tym z wymaganiami dotyczącymi badań okresowych i z niniejszym rozdziałem, nie udostępnia lub nie użytkuje danego urządzenia do momentu zapewnienia jego zgodności.

Jeżeli ciśnieniowe urządzenie transportowe stwarza zagrożenie, właściciel informuje o tym producenta, importera lub dystrybutora oraz właściwy organ wyspecjalizowany. Właściciele dokumentują wszystkie takie przypadki niezgodności i podjęte środki naprawcze.

Właściciel zapewnia, aby w czasie, gdy ponosi odpowiedzialność za ciśnieniowe urządzenie transportowe, warunki jego przechowywania lub przewożenia nie zagrażały jego zgodności z wymaganiami określonymi odpowiednio w ADR, RID i ADN.

Przepisy ust. 1-3 nie mają zastosowania do osób fizycznych wykorzystujących lub zamierzających wykorzystywać ciśnieniowe urządzenia transportowe do celów osobistych lub do użytku domowego, lub do uprawiania sportu lub rekreacji.

Użytkownik użytkuje ciśnieniowe urządzenia transportowe, które są zgodne z wymaganiami określonymi odpowiednio w ADR, RID i ADN oraz w niniejszym rozdziale.

Jeżeli ciśnieniowe urządzenie transportowe stwarza zagrożenie, użytkownik informuje o tym właściciela oraz właściwe organy wyspecjalizowane.

Jednostka kontrolująca składa wniosek o autoryzację:

Do wniosku dołącza się opis:

Autoryzacji i zmiany jej zakresu dokonuje odpowiednio minister właściwy do spraw transportu albo minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej, w drodze decyzji administracyjnej, w której określa zakres autoryzacji jednostki.

Odpowiednio minister właściwy do spraw transportu albo minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej notyfikuje Komisji Europejskiej i państwom członkowskim Unii Europejskiej autoryzowaną jednostkę kontrolującą.

Do zgłoszenia dołącza się informacje, o których mowa w art. 83 ust. 2.

Dana jednostka kontrolująca może wykonywać działalność jednostki notyfikowanej wyłącznie pod warunkiem, że Komisja Europejska lub pozostałe państwa członkowskie Unii Europejskiej nie zgłosiły zastrzeżeń w terminie 2 tygodni od notyfikacji.

Wszelkie późniejsze istotne zmiany w notyfikacji notyfikuje się Komisji Europejskiej i pozostałym państwom członkowskim Unii Europejskiej.

Jednostka notyfikowana powinna spełniać wymagania określone odpowiednio w ADR, RID i ADN oraz w niniejszym rozdziale.

Jednostka notyfikowana posiada osobowość prawną.

Jednostka notyfikowana gwarantuje zachowanie jakości świadczonych usług w warunkach konkurencji rynkowej.

Do zadań notyfikowanej jednostki kontrolującej należy:

W przypadku stwierdzenia lub otrzymania informacji, że jednostka notyfikowana przestała spełniać wymagania określone w art. 85 ust. 1, odpowiednio minister właściwy do spraw transportu albo minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej, w drodze decyzji administracyjnej, ogranicza, zawiesza lub cofa autoryzację.

Ograniczenie zakresu autoryzacji następuje w części, w której jednostka notyfikowana utraciła zdolność wykonywania zadań określonych w zakresie autoryzacji.

W decyzji o ograniczeniu zakresu autoryzacji odpowiednio minister właściwy do spraw transportu albo minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej określa aktualny zakres akredytacji jednostki.

(uchylony)

W przypadku gdy jednostce notyfikowanej autoryzacja została zawieszona, jej zakres został ograniczony lub autoryzacja została cofnięta, zgodnie z decyzjami, o których mowa w ust. 1 oraz w art. 83 ust. 3, odpowiednio minister właściwy do spraw transportu albo minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej niezwłocznie informuje Komisję Europejską oraz państwa członkowskie Unii Europejskiej o podjętej decyzji i odpowiednio zawiesza notyfikację, ogranicza jej zakres lub cofa notyfikację.

Jednostka notyfikowana w terminie 14 dni od dnia cofnięcia, ograniczenia lub zawieszenia jej autoryzacji lub od zaprzestania działalności przekazuje swoje akta odpowiednio ministrowi właściwemu do spraw transportu albo ministrowi właściwemu do spraw żeglugi śródlądowej.

Odpowiednio minister właściwy do spraw transportu albo minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej podejmuje właściwe kroki w celu zapewnienia prowadzenia akt jednostki, o której mowa w ust. 6, przez inną jednostkę notyfikowaną albo udostępnienia ich, na wniosek, właściwemu organowi wyspecjalizowanemu.

Jednostki notyfikowane informują odpowiednio ministra właściwego do spraw transportu albo ministra właściwego do spraw żeglugi śródlądowej:

Jednostki notyfikowane przekazują pozostałym jednostkom notyfikowanym prowadzącym podobną działalność w zakresie oceny zgodności, badań okresowych, badań pośrednich i badań nadzwyczajnych, obejmującą te same ciśnieniowe urządzenia transportowe, informacje na temat kwestii związanych z negatywnymi, a na wniosek również z pozytywnymi wynikami oceny zgodności.

Jednostka notyfikowana, jej kierownik i pracownicy odpowiedzialni za wykonywanie zadań, o których mowa w art. 85 ust. 4, nie mogą być projektantami, producentami, dostawcami, nabywcami, właścicielami, posiadaczami, użytkownikami lub serwisantami ciśnieniowych urządzeń transportowych i ich wyposażenia, które oceniają, oraz upoważnionymi przedstawicielami którejkolwiek ze stron, a także nie mogą być bezpośrednio zaangażowani w projektowanie, produkcję, reklamę lub obsługę serwisową ciśnieniowych urządzeń transportowych z ich wyposażeniem oraz reprezentować stron zaangażowanych w takie czynności.

Przepis ust. 1 nie wyłącza możliwości wymiany informacji technicznych pomiędzy producentem ciśnieniowych urządzeń transportowych a jednostką notyfikowaną.

Pracownicy jednostki notyfikowanej przeprowadzają ocenę zgodności, wykazując najwyższy stopień rzetelności zawodowej i kompetencji technicznych.

Pracownicy jednostki notyfikowanej podejmują działania w sposób niezależny, bezstronny i przestrzegają zasady równoprawnego traktowania podmiotów uczestniczących w procesie oceny zgodności.

Jednostka notyfikowana powinna zatrudniać wykwalifikowanych pracowników oraz posiadać odpowiednie wyposażenie umożliwiające właściwe wykonywanie zadań administracyjnych i technicznych związanych z oceną zgodności, a także posiadać dostęp do sprzętu wymaganego do badań specjalistycznych.

Kontrolę spełniania wymagań przez ciśnieniowe urządzenia transportowe prowadzi z urzędu albo na wniosek właściwy organ wyspecjalizowany:

Przedmiotem kontroli mogą być wprowadzone do obrotu ciśnieniowe urządzenia transportowe, prawidłowość ich oznakowania oraz dotycząca ich dokumentacja techniczna. Z przeprowadzonych czynności kontrolnych sporządza się protokół.

Właściwy organ wyspecjalizowany przeprowadza lub zleca przeprowadzenie badania ciśnieniowych urządzeń transportowych specjalistycznej jednostce.

Z przeprowadzonych w ramach kontroli badań sporządza się sprawozdanie, które dołącza się do protokołu kontroli.

W przypadku stwierdzenia przez właściwy organ wyspecjalizowany, że ciśnieniowe urządzenie transportowe spełnia wymagania lub oznakowanie znakiem Π tego urządzenia zostało dokonane zgodnie z przepisami niniejszego rozdziału, koszty związane z badaniami ponosi Skarb Państwa.

Jeżeli przeprowadzone badania wykażą, że ciśnieniowe urządzenie transportowe nie spełnia wymagań lub oznakowanie znakiem Π tego urządzenia zostało dokonane niezgodnie z przepisami niniejszego rozdziału, koszty tych badań ponosi osoba, która wprowadziła to urządzenie do obrotu, uiszczając opłatę, o której mowa w ust. 3.

Właściwy organ wyspecjalizowany ustala, w drodze decyzji, opłatę za przeprowadzone badania, o których mowa w ust. 2, uwzględniając uzasadnione koszty badań, a także rodzaj badanego ciśnieniowego urządzenia transportowego, rodzaj, konstrukcję i właściwości użytych materiałów, wyposażenie w osprzęt lub wykonanie połączeń i wiek badanego ciśnieniowego urządzenia transportowego oraz stopień skomplikowania i zakres tych badań.

Decyzji, o której mowa w ust. 3, nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności.

Opłatę, o której mowa w ust. 3, uiszcza się w terminie 21 dni od dnia doręczenia decyzji.

Opłata, o której mowa w ust. 3, stanowi dochód budżetu państwa.

W przypadku stwierdzenia, że:

Właściwy organ wyspecjalizowany po upływie terminu ustalonego w decyzji, o której mowa w ust. 1, przeprowadza kontrolę mającą na celu ustalenie, czy niezgodność została usunięta w wyznaczonym terminie albo czy ciśnieniowe urządzenie transportowe zostało wycofane z obrotu.

Jeśli właściwy organ wyspecjalizowany uzna, że niezgodność nie ogranicza się wyłącznie do terytorium Rzeczypospolitej Polskiej informuje Komisję Europejską i pozostałe państwa członkowskie Unii Europejskiej o dokonanej ocenie i działaniach, których podjęcia zażądał od podmiotu uczestniczącego w obrocie ciśnieniowymi urządzeniami transportowymi.

Właściwy organ wyspecjalizowany wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, jeżeli:

Właściwy organ wyspecjalizowany w przypadku nieusunięcia niezgodności, o której mowa w ust. 1, wydaje decyzję o ograniczeniu albo zakazie dalszego wprowadzenia do obrotu, transportu lub użytkowania ciśnieniowego urządzenia transportowego albo wydaje decyzję nakazującą wycofanie tego urządzenia z obrotu.

Właściwy organ wyspecjalizowany w przypadku stwierdzenia, że ciśnieniowe urządzenie transportowe właściwie oznakowane, we właściwy sposób utrzymywane i użytkowane zgodnie z przeznaczeniem może stwarzać zagrożenie dla zdrowia, bezpieczeństwa osób, zwierząt domowych lub mienia, podczas transportu lub użytkowania, wydaje decyzję o ograniczeniu albo zakazie dalszego wprowadzania do obrotu, transportu lub użytkowania kwestionowanego urządzenia albo wydaje decyzję nakazującą wycofanie tego urządzenia z obrotu.

O decyzjach, o których mowa w ust. 5 i 6, oraz przyczynach ich podjęcia:

Informacja, o której mowa w ust. 7, obejmuje w szczególności dane niezbędne do identyfikacji niezgodnych ciśnieniowych urządzeń transportowych, informacje na temat pochodzenia i łańcucha dostaw urządzeń, charakteru zarzucanej niezgodności i związanego z nią ryzyka oraz rodzaju i okresu obowiązywania podjętych środków krajowych, a także argumentację przedstawioną przez właściwy podmiot uczestniczący w obrocie ciśnieniowymi urządzeniami transportowymi. Właściwy organ wyspecjalizowany wskazuje w szczególności, czy niezgodność wynika z:

W przypadku otrzymania od innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej informacji o środkach podjętych odnośnie ciśnieniowego urządzenia transportowego niespełniającego wymagań lub warunków, o których mowa w art. 70 ust. 1, albo stwarzającego zagrożenie zdrowia, bezpieczeństwa osób, zwierząt domowych lub mienia odpowiednio minister właściwy do spraw transportu albo minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej niezwłocznie informuje Komisję Europejską i pozostałe państwa członkowskie Unii Europejskiej o wszystkich podjętych w związku z tym środkach i przekazuje wszelkie dodatkowe informacje dotyczące niezgodności danych ciśnieniowych urządzeń transportowych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a w przypadku sprzeciwu wobec notyfikowanego środka krajowego, przedstawia swoje zastrzeżenia.

W przypadku uznania przez Komisję Europejską decyzji, o której mowa w ust. 5 lub 6, za nieuzasadnioną organ wyspecjalizowany, który wydał decyzję, stwierdza jej wygaśnięcie.

W przypadku uznania przez Komisję Europejską środków podjętych przez inne państwo członkowskie Unii Europejskiej za uzasadnione właściwy organ wyspecjalizowany wydaje decyzję nakazującą wycofanie z rynku ciśnieniowego urządzenia transportowego niespełniającego wymagań lub warunków, o których mowa w art. 70 ust. 1, albo stwarzającego zagrożenie zdrowia, bezpieczeństwa osób, zwierząt domowych lub mienia i informuje o tym Komisję Europejską.

Właściwy organ wyspecjalizowany niezwłocznie przekazuje Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwanemu dalej „Prezesem UOKiK”, kopie decyzji ostatecznych, o których mowa w art. 95 ust. 5 i 6.

Po przekazaniu kopii decyzji ostatecznych, o których mowa w art. 95 ust. 5 i 6, Prezes UOKiK dokonuje wpisu do rejestru, o którym mowa w art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku.

Prezes UOKiK usuwa wpis z rejestru, o którym mowa w art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku, na wniosek właściwego organu wyspecjalizowanego, w przypadku gdy podmiot uczestniczący w obrocie ciśnieniowymi urządzeniami transportowymi:

Nadzór nad przewozem towarów niebezpiecznych oraz nad jednostkami realizującymi zadania związane z tym przewozem, z zastrzeżeniem art. 98, sprawuje:

W ramach sprawowanego nadzoru odpowiednio minister właściwy do spraw transportu albo minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej w szczególności sprawdza prawidłowość:

W ramach sprawowanego nadzoru odpowiednio minister właściwy do spraw transportu albo minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej gromadzi informacje przekazywane przez:

W przypadku stwierdzenia, w ramach nadzoru, nieprawidłowości w zakresie, o którym mowa w ust. 2, odpowiednio minister właściwy do spraw transportu albo minister właściwy do spraw żeglugi śródlądowej może wydawać wiążące wytyczne i polecenia kierownikom jednostek organizacyjnych właściwych w tych sprawach.

Nadzór nad przewozem towarów niebezpiecznych środkami transportu należącymi do sił zbrojnych lub środkami transportu, za które siły zbrojne są odpowiedzialne, oraz nad jednostkami wojskowymi realizującymi zadania związane z tym przewozem sprawuje Minister Obrony Narodowej.

W ramach sprawowanego nadzoru Minister Obrony Narodowej w szczególności sprawdza prawidłowość działań lub czynności podejmowanych przez Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych oraz Szefa Wojskowego Dozoru Technicznego.

W przypadku stwierdzenia, w ramach nadzoru, nieprawidłowości działań w zakresie, o którym mowa w ust. 2, Minister Obrony Narodowej może wydawać wiążące wytyczne i polecenia szefom jednostek organizacyjnych właściwych w tych sprawach.

Kontrolę przewozu towarów niebezpiecznych przeprowadzają: