Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 22 lutego 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu "Budowa lub modernizacja dróg lokalnych" w ramach poddziałania "Wsparcie inwestycji związanych z tworzeniem, ulepszaniem lub rozbudową wszystkich rodzajów małej infrastruktury, w tym inwestycji w energię odnawialną i w oszczędzanie energii" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
Treść rozporządzenia
Na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 zarządza się, co następuje:
§ 1.
W rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 września 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu „Budowa lub modernizacja dróg lokalnych” w ramach poddziałania „Wsparcie inwestycji związanych z tworzeniem, ulepszaniem lub rozbudową wszystkich rodzajów małej infrastruktury, w tym inwestycji w energię odnawialną i w oszczędzanie energii” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 wprowadza się następujące zmiany:
1) § 2 otrzymuje brzmienie:
§ 2. Pomoc jest przyznawana na operacje w zakresie budowy lub przebudowy dróg gminnych, powiatowych lub wewnętrznych lub odcinków tych dróg.
2) w § 4:
pkt 6 i 7 otrzymują brzmienie:
6) będzie wynikać z ustaleń miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, jeżeli zostały sporządzone, albo z decyzji ostatecznej o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, jeżeli uzyskanie takiej decyzji jest wymagane; 7) będzie spójna z dokumentem strategicznym dotyczącym obszaru, na którym jest planowana realizacja operacji, określającym strategię rozwoju oraz obszary lub cele lokalnej polityki rozwoju;
uchyla się pkt 8,
pkt 9 otrzymuje brzmienie:
9) suma kosztów całkowitych operacji nie przekroczy dwukrotności wysokości pomocy na tę operację ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich;
w pkt 12 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 13 w brzmieniu:
13) dla operacji wydano ostateczną decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, jeżeli jest wymagana.
3) w § 5 pkt 2 otrzymuje brzmienie:
2) budowy lub przebudowy drogi,
4) w § 6 w ust. 1 po wyrazie „wysokości” dodaje się wyraz „do”;
5) po § 6 dodaje się § 6a w brzmieniu:
§ 6a. 1. W ramach jednego naboru wniosków o przyznanie pomocy dany podmiot może złożyć tylko jeden wniosek o przyznanie pomocy. 2. W przypadku gdy dany podmiot złoży w ramach jednego naboru wniosków o przyznanie pomocy więcej niż jeden wniosek o przyznanie pomocy, nie przyznaje się pomocy na żadną z operacji objętych tymi wnioskami.
6) w § 7 ust. 2 i 3 otrzymują brzmienie:
- Do wniosku o przyznanie pomocy dołącza się dokumenty niezbędne do przyznania pomocy, w tym niezbędne do ustalenia spełnienia warunków przyznania pomocy i kryteriów wyboru operacji, albo ich kopie, których wykaz zawiera formularz wniosku o przyznanie pomocy. 3. Kopie dokumentów, o których mowa w ust. 2, dołącza się w formie kopii potwierdzonych za zgodność z oryginałem przez podmiot ubiegający się o przyznanie pomocy albo pracownika samorządu województwa, albo podmiot, który wydał dokument, albo w formie kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem przez notariusza lub przez występującego w sprawie pełnomocnika będącego radcą prawnym albo adwokatem.
7) w § 9:
ust. 2 otrzymuje brzmienie:
- Ogłoszenie, o którym mowa w ust. 1, zawiera wskazanie dnia rozpoczęcia i dnia zakończenia terminu składania wniosków o przyznanie pomocy, miejsca składania wniosków o przyznanie pomocy oraz przewidywaną na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc podania do publicznej wiadomości ogłoszenia o naborze wniosków o przyznanie pomocy wysokość środków w ramach limitu środków dostępnych dla danego województwa.
ust. 5 otrzymuje brzmienie:
- Wniosek o przyznanie pomocy składa się, w formie pisemnej, w urzędzie marszałkowskim albo w samorządowej jednostce albo przez nadanie przesyłki rejestrowanej w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe , w terminie i miejscu określonym w ogłoszeniu, o którym mowa w ust. 1.
w ust. 6 w zdaniu drugim skreśla się wyrazy „i godzinę”,
dodaje się ust. 7 w brzmieniu:
- W przypadku złożenia wniosku o przyznanie pomocy przesyłką rejestrowaną nadaną w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, za dzień złożenia wniosku uznaje się dzień, w którym nadano tę przesyłkę.
8) uchyla się § 10;
9) w § 11:
ust. 1 otrzymuje brzmienie:
- O kolejności przysługiwania pomocy decyduje suma uzyskanych punktów przyznanych na podstawie następujących kryteriów wyboru operacji: 1) dochód: a) gminy lub powiatu, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego , pomniejszony o wpłaty danej jednostki samorządu terytorialnego z przeznaczeniem na część równoważącą subwencji ogólnej, o których mowa odpowiednio w art. 29 i art. 30 tej ustawy, i powiększony o przysługujące danej jednostce samorządu terytorialnego części wyrównawcze i równoważące subwencji ogólnej, b) związku międzygminnego lub związku powiatów obliczony jako średnia arytmetyczna dochodów jednostek samorządu terytorialnego wchodzących w skład tego związku obliczonych zgodnie z lit. a - jest niższy od średniego dochodu własnego jednostek samorządu terytorialnego danego szczebla w danym województwie pomniejszonego o sumę wpłat tych jednostek samorządu terytorialnego z przeznaczeniem na część równoważącą subwencji ogólnej, o których mowa odpowiednio w art. 29 i art. 30 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, i powiększonego o sumę przysługujących tym jednostkom samorządu terytorialnego części wyrównawczych i równoważących subwencji ogólnej - 3 punkty; 2) średnia stopy bezrobocia w powiecie, na obszarze którego jest planowana realizacja operacji, w okresie ostatnich 12 miesięcy poprzedzających miesiąc rozpoczęcia terminu składania wniosków o przyznanie pomocy była wyższa albo równa średniej krajowej stopie bezrobocia w tym okresie - 1 punkt; 3) operacja będzie realizowana w gminie, w której gęstość zaludnienia ustalona według aktualnych na dzień ogłoszenia naboru wniosków o przyznanie pomocy wynikowych informacji statystycznych ogłaszanych, udostępnianych lub rozpowszechnianych zgodnie z przepisami o statystyce publicznej: a) jest równa bądź wyższa od średniej gęstości zaludnienia województwa, na obszarze którego będzie realizowana operacja - 2 punkty, b) jest niższa od średniej gęstości zaludnienia województwa, na obszarze którego będzie realizowana operacja, i stanowi co najmniej 50% tej średniej - 1 punkt; 4) operacja będzie realizowana w związku z tworzeniem pasywnej infrastruktury szerokopasmowej w rozumieniu art. 2 pkt 137 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu lub na obszarze realizacji operacji funkcjonuje sieć szerokopasmowa w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 maja 2010 r. o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych - 1 punkt; 5) odcinek drogi objęty operacją zapewni bezpośredni dostęp do nieruchomości gruntowej, na której znajduje się budynek użyteczności publicznej lub na której rozpoczęto budowę budynku użyteczności publicznej, o ile budowa ta zostanie zakończona przed dniem złożenia wniosku o płatność końcową - 2 punkty; 6) odcinek drogi objęty operacją łączy się z drogą o wyższej kategorii bezpośrednio albo przez inny odcinek drogi niebędący przedmiotem operacji, o ile parametry techniczne odcinka drogi objętego operacją przed jej zrealizowaniem są gorsze od parametrów technicznych odcinka drogi niebędącego przedmiotem operacji, przez który odcinek drogi objęty operacją łączy się z drogą o wyższej kategorii, a po jej zrealizowaniu będą co najmniej takie same - 3 punkty.
w ust. 2:
- wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:
Oprócz kryteriów określonych w ust. 1 do ustalania kolejności przysługiwania pomocy stosuje się również następujące kryteria wyboru operacji - w przypadku województwa:
- pkt 2 otrzymuje brzmienie:
2) kujawsko-pomorskiego - w wyniku realizacji operacji nastąpi zmiana nawierzchni drogi z gruntowej na brukową, asfaltową lub betonową albo z szutrowej na brukową, asfaltową lub betonową - 4 punkty;
- w pkt 4 w lit. b we wprowadzeniu do wyliczenia skreśla się wyrazy „lub zmiany nawierzchni”,
- pkt 5 otrzymuje brzmienie:
5) łódzkiego - w wyniku realizacji operacji nastąpi zmiana nawierzchni drogi z gruntowej na bitumiczną lub betonową na odcinku stanowiącym co najmniej połowę całkowitej długości drogi, której dotyczy operacja - 4 punkty;
- w pkt 6 lit. b otrzymuje brzmienie:
b) operacja będzie realizowana na obszarze gminy, w której liczba przedsiębiorców wpisanych do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, na dzień rozpoczęcia naboru wniosków o przyznanie pomocy, wynosi: - powyżej 800 przedsiębiorców - 2 punkty, - powyżej 400 i nie więcej niż 800 przedsiębiorców - 1 punkt;
- pkt 7 otrzymuje brzmienie:
7) mazowieckiego: a) w wyniku realizacji operacji droga gruntowa stanie się drogą twardą w rozumieniu ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - 2 punkty, b) operacja będzie realizowana na obszarze gminy, w której znajduje się co najmniej jedna z form ochrony przyrody, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - 2 punkty;
- w pkt 8 lit. b otrzymuje brzmienie:
b) w wyniku realizacji operacji nastąpi zmiana nawierzchni drogi z szutrowej na asfaltową albo z gruntowej na brukową lub asfaltową - 2 punkty,
- pkt 9-14 otrzymują brzmienie:
9) podkarpackiego - operacja będzie realizowana na obszarze gminy objętej Programem Strategicznego Rozwoju Bieszczad - 4 punkty; 10) podlaskiego: a) bezpośrednio przy budowanym lub przebudowywanym odcinku drogi znajduje się siedziba, miejsce zamieszkania lub miejsce wykonywania działalności podmiotu wpisanego do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej lub do Krajowego Rejestru Sądowego - 2 punkty, b) wnioskowana kwota dofinansowania operacji wynosi co najmniej 1 000 000 zł - 2 punkty; 11) pomorskiego: a) operacja będzie realizowana na obszarze gminy, w której długość dróg gminnych, według aktualnych danych Głównego Urzędu Statystycznego, wynosi: - powyżej 100 km - 2 punkty, - od 40 km i nie więcej niż 100 km - 1 punkt, b) w wyniku realizacji operacji nastąpi zmiana nawierzchni drogi z szutrowej lub gruntowej na asfaltową albo brukową - 2 punkty; 12) śląskiego: a) liczba kilometrów dróg powiatowych i gminnych o twardej nawierzchni w powiecie, w którym będzie realizowana operacja, według aktualnych danych Głównego Urzędu Statystycznego, w przypadku operacji polegającej wyłącznie na budowie drogi, wynosi: - nie więcej niż 500 km - 4 punkty, - powyżej 500 km i nie więcej niż 900 km - 2 punkty albo b) liczba kilometrów dróg powiatowych i gminnych o twardej nawierzchni w powiecie, w którym będzie realizowana operacja, według aktualnych danych Głównego Urzędu Statystycznego, w przypadku operacji polegającej wyłącznie na przebudowie drogi, wynosi: - powyżej 500 km i nie więcej niż 1200 km - 2 punkty, - powyżej 1200 km - 4 punkty, albo c) operacja dotyczy łącznie budowy i przebudowy dróg - 4 punkty; 13) świętokrzyskiego - w wyniku realizacji operacji nastąpi zmiana nawierzchni drogi: a) z szutrowej na asfaltową albo z gruntowej na brukową lub asfaltową, a ponadto droga objęta operacją łączy się bezpośrednio z drogą wyższej kategorii - 4 punkty, b) z szutrowej na asfaltową albo z gruntowej na brukową lub asfaltową, a ponadto droga objęta operacją łączy się z siecią dróg tej samej kategorii lub znajduje się w istniejącym ciągu sieci dróg - 2 punkty; 14) warmińsko-mazurskiego: a) operacja będzie realizowana w gminie, w której liczba podmiotów zarejestrowanych w krajowym rejestrze urzędowym podmiotów gospodarki narodowej (REGON), których działalność nie jest zawieszona albo zakończona, według danych dostępnych na dzień rozpoczęcia naboru wniosków o przyznanie pomocy, wynosi: - od 200 podmiotów i nie więcej niż 500 podmiotów - 1 punkt, - powyżej 500 podmiotów - 2 punkty, b) operacja będzie realizowana na obszarze gminy w powiecie, w którym długość dróg gminnych i powiatowych o twardej nawierzchni w przeliczeniu na 100 km^2^, według danych Głównego Urzędu Statystycznego dostępnych na dzień rozpoczęcia naboru wniosków o przyznanie pomocy, wynosi: - nie więcej niż 45 km - 2 punkty, - powyżej 45 km i nie więcej niż 60 km - 1 punkt;
- w pkt 15 lit. a otrzymuje brzmienie:
a) w wyniku realizacji operacji nastąpi zmiana nawierzchni drogi: - z gruntowej na asfaltową - 2 punkty, - z gruntowej na brukową albo z brukowej na asfaltową - 1 punkt,
ust. 3 otrzymuje brzmienie:
- W przypadku gdy operacja będzie realizowana na obszarze więcej niż jednej gminy, punkty w ramach poszczególnych kryteriów wyboru operacji przyznaje się na podstawie średniej arytmetycznej danych z wszystkich gmin, na obszarze których będzie realizowana operacja.
po ust. 4 dodaje się ust. 4a w brzmieniu:
4a. Kolejność przysługiwania pomocy jest ustalana od operacji, która uzyskała największą liczbę punktów, do operacji, która uzyskała najmniejszą liczbę punktów.
ust. 5 otrzymuje brzmienie:
- W przypadku operacji, które uzyskały taką samą liczbę punktów, o kolejności przysługiwania pomocy decyduje wysokość dochodu podmiotu ubiegającego się o przyznanie pomocy obliczona zgodnie z ust. 1 pkt 1, przy czym pierwszeństwo w uzyskaniu pomocy ma operacja, która będzie realizowana przez podmiot o niższym dochodzie.
uchyla się ust. 6-8,
w ust. 9 liczbę „9” zastępuje się liczbą „8”;
10) po § 11 dodaje się § 11a-11d w brzmieniu:
§ 11a. 1. Jeżeli wniosek o przyznanie pomocy: 1) został złożony w terminie, o którym mowa w § 9 ust. 2, operacji objętej tym wnioskiem przyznaje się punkty za poszczególne kryteria wyboru operacji na podstawie danych zawartych w tym wniosku oraz w dokumentach, o których mowa w § 7 ust. 2, dołączonych do tego wniosku; 2) nie został złożony w terminie, o którym mowa w § 9 ust. 2, pomocy nie przyznaje się, o czym właściwy organ samorządu województwa informuje, w formie pisemnej, podmiot ubiegający się o przyznanie pomocy, podając przyczyny odmowy przyznania pomocy. 2. Jeżeli dane zawarte we wniosku o przyznanie pomocy i dokumentach dołączonych do wniosku są rozbieżne, punkty za dane kryterium wyboru operacji przyznaje się na podstawie danych zawartych w dołączonych dokumentach. 3. Jeżeli wniosek o przyznanie pomocy lub dołączone do niego dokumenty nie zawierają danych niezbędnych do ustalenia liczby punktów za dane kryterium wyboru operacji, nie przyznaje się punktów za to kryterium. § 11b. 1. Właściwy organ samorządu województwa albo samorządowa jednostka, niezwłocznie po przyznaniu punktów za kryteria wyboru operacji w ramach danego typu operacji, sporządza i podaje do publicznej wiadomości na stronie internetowej urzędu marszałkowskiego albo samorządowej jednostki oraz w urzędzie marszałkowskim albo w samorządowej jednostce listę, która zawiera informację o kolejności przysługiwania pomocy w ramach tego typu operacji. 2. Lista, o której mowa w ust. 1, zawiera określenie podmiotu ubiegającego się o przyznanie pomocy, liczbę przyznanych punktów, tytuł operacji i kwotę wnioskowanej pomocy. § 11c. 1. Jeżeli we wniosku o przyznanie pomocy na operację umieszczoną na liście, o której mowa w § 11b ust. 1, stwierdzono braki, właściwy organ samorządu województwa wzywa, w formie pisemnej, podmiot ubiegający się o przyznanie pomocy do usunięcia tych braków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. 2. Jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie pomocy nie usunął wszystkich braków, wzywa się go ponownie, w formie pisemnej, do usunięcia pozostałych braków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. 3. Jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie pomocy mimo wezwania, o którym mowa w ust. 2, nie usunął braków w terminie, pomocy nie przyznaje się, o czym właściwy organ samorządu województwa informuje, w formie pisemnej, podmiot ubiegający się o przyznanie pomocy, podając przyczyny odmowy przyznania pomocy. 4. Przepisów ust. 1-3 nie stosuje się, jeżeli: 1) nastąpiła odmowa przyznania pomocy, w przypadku, o którym mowa w § 2b ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 października 2015 r. w sprawie wysokości limitów środków dostępnych w poszczególnych województwach lub latach w ramach określonych działań lub poddziałań Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 , lub 2) zachodzą niebudzące wątpliwości przesłanki nieprzyznania pomocy, lub 3) stwierdzone braki dotyczą danych niezbędnych do ustalenia spełniania kryteriów wyboru operacji. § 11d. Właściwy organ samorządu województwa albo samorządowa jednostka po zakończeniu sprawdzenia spełniania warunków przyznania pomocy niezwłocznie aktualizuje i podaje do publicznej wiadomości listę, o której mowa w § 11b ust. 1, na stronie internetowej urzędu marszałkowskiego albo samorządowej jednostki oraz w urzędzie marszałkowskim albo w samorządowej jednostce, wskazując wnioski o przyznanie pomocy spełniające warunki przyznania pomocy.
11) w § 12 w ust. 1 liczbę „4” zastępuje się liczbą „6”;
12) w § 13 wyrazy „§ 11 ust. 7” zastępuje się wyrazami „§ 11b ust. 1”;
13) w § 15:
uchyla się pkt 4,
pkt 8 otrzymuje brzmienie:
8) zapewnienia spełnienia na etapie wniosku o płatność końcową kryteriów wyboru operacji, za które zostały przyznane punkty na podstawie deklaracji ich spełnienia złożonej we wniosku o przyznanie pomocy.
14) w § 17:
w ust. 2:
- pkt 1 otrzymuje brzmienie:
1) zrealizował operację lub jej etap zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu, w innych przepisach dotyczących inwestycji objętych operacją oraz w umowie, w tym poniósł związane z tym koszty, nie później niż do dnia złożenia wniosku o płatność, a w przypadku gdy został wezwany do usunięcia braków w tym wniosku zgodnie z § 19 ust. 1 lub 2, nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania;
- uchyla się pkt 4,
w ust. 3 w pkt 1 lit. b otrzymuje brzmienie:
b) zgodnie z przepisami: - o zamówieniach publicznych - w przypadku gdy te przepisy mają zastosowanie, - ustawy określającymi konkurencyjny tryb wyboru wykonawcy i przepisami wydanymi na podstawie art. 43a ust. 6 ustawy - w przypadku gdy te przepisy mają zastosowanie,
15) § 18 otrzymuje brzmienie:
§ 18. 1. Wniosek o płatność składa się, w formie pisemnej, w urzędzie marszałkowskim albo w samorządowej jednostce albo przez nadanie przesyłki rejestrowanej w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. 2. Do wniosku o płatność dołącza się dokumenty niezbędne do wypłaty środków finansowych z tytułu pomocy lub ich kopie, potwierdzające spełnienie warunków wypłaty pomocy, których wykaz zawiera formularz wniosku o płatność. Przepis § 7 ust. 3 stosuje się odpowiednio.
16) w § 19 dodaje się ust. 5 w brzmieniu:
- Do rozpatrywania wniosków o płatność stosuje się przepisy § 8 ust. 2 i 3.
17) w § 21 w ust. 2 wyrazy „przepisów prawa pocztowego” zastępuje się wyrazami „ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe”.
§ 2.
Do postępowań w sprawach o przyznanie pomocy finansowej na operacje typu „Budowa lub modernizacja dróg lokalnych” w ramach poddziałania „Wsparcie inwestycji związanych z tworzeniem, ulepszaniem lub rozbudową wszystkich rodzajów małej infrastruktury, w tym inwestycji w energię odnawialną i w oszczędzanie energii” objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, wszczętych w terminach składania wniosków o przyznanie tej pomocy, które rozpoczęły bieg przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, i niezakończonych przed tym dniem, stosuje się przepisy rozporządzenia zmienianego w § 1 w brzmieniu dotychczasowym.
§ 3.
Do refundacji kosztów kwalifikowalnych objętych umowami o przyznaniu pomocy zawartymi przed dniem 18 stycznia 2017 r. przepis § 17 ust. 3 pkt 1 lit. b rozporządzenia zmienianego w § 1 stosuje się w brzmieniu dotychczasowym.
§ 4.
Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
Niniejszy dokument nie zastępuje oficjalnej publikacji w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Nie ponosimy odpowiedzialności za ewentualne nieścisłości wynikające z transkrypcji oryginału do tego formatu.
Ten tekst jest publikowany na własnych warunkach ponownego wykorzystania określonych przez Dziennik Ustaw, a nie na licencji Legalize ani na licencji domeny publicznej.
Dziennik Ustaw
domena publiczna (urzędowe publikacje rządowe)