Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 stycznia 2024 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym

Interpretacja Komisji jest wydawana bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 45 dni od dnia złożenia wniosku o jej wydanie, a w przypadkach szczególnie skomplikowanych - nie później niż w terminie 60 dni od dnia złożenia wniosku. Komisja informuje podmiot, o którym mowa w ust. 1, o tym, że uznaje przypadek za szczególnie skomplikowany.

Wniosek o interpretację Komisji podlega opłacie w wysokości 1000 zł. Wniosek nieopłacony pozostawia się bez rozpoznania. Opłata nie podlega zwrotowi.

Opłata, o której mowa w ust. 5, stanowi przychód Urzędu Komisji.

Niewydanie interpretacji Komisji w terminach określonych w ust. 4 uznaje się za potwierdzenie stanowiska podmiotu, o którym mowa w ust. 1.

Interpretacja Komisji nie jest wiążąca dla podmiotu, o którym mowa w ust. 1, i Komisji, z zastrzeżeniem że działania tego podmiotu w zakresie, w jakim zastosował się do interpretacji Komisji, nie mogą stanowić podstawy do nałożenia przez Komisję sankcji administracyjnej.

Interpretacja Komisji powinna zawierać w szczególności:

Przepisów ust. 1-9 nie stosuje się:

Podmiot, o którym mowa w ust. 1, występując z wnioskiem o interpretację Komisji, składa oświadczenie, że elementy stanu faktycznego objęte wnioskiem w dniu jego złożenia nie są przedmiotem postępowań, o których mowa w ust. 10 pkt 2, prowadzonych w stosunku do niego przed innymi organami.

Oświadczenie, o którym mowa w ust. 11, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.”. Klauzula ta zastępuje pouczenie osoby składającej oświadczenie w imieniu podmiotu, o którym mowa w ust. 1, o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.

W razie złożenia fałszywego oświadczenia, o którym mowa w ust. 11, interpretacja Komisji nie wywołuje skutków prawnych.

Informacje udostępniane przez dany podmiot o działaniach podejmowanych wobec niego lub w zakresie mającym do niego zastosowanie w ramach nadzoru nad rynkiem finansowym, w szczególności o:

W przypadku naruszenia zakazu, o którym mowa w ust. 1, Komisja wydaje podmiotowi zalecenie zaprzestania określonego sposobu posługiwania się daną informacją. W zaleceniu Komisja może wskazać termin lub sposób wykonania zalecenia.

W terminie 7 dni od dnia otrzymania zalecenia podmiot może zgłosić zastrzeżenia wobec tego zalecenia. Zgłoszenie zastrzeżeń wstrzymuje obowiązek wykonania zalecenia do czasu podjęcia przez Komisję czynności, o których mowa w ust. 4.

W przypadku zgłoszenia zastrzeżeń Komisja może cofnąć zalecenie, wydać nowe zalecenie albo nakazać, w drodze decyzji, wykonanie zalecenia. W decyzji tej Komisja może wskazać termin lub sposób wykonania zalecenia.

Decyzję, o której mowa w ust. 4, Komisja może wydać także w przypadku, gdy podmiot nie zgłosi zastrzeżeń w terminie, o którym mowa w ust. 3, i nie wykona zalecenia.

W przypadku nowego zalecenia, o którym mowa w ust. 4, uprawnienie, o którym mowa w ust. 3, nie przysługuje. W przypadku niewykonania tego nowego zalecenia Komisja, w drodze decyzji, nakazuje jego wykonanie. W decyzji tej Komisja może wskazać termin lub sposób wykonania tego nowego zalecenia.

W przypadku gdy podmiot nie zastosuje się do decyzji, o której mowa w ust. 4, 5 lub 6, Komisja może, w drodze decyzji, nałożyć na ten podmiot karę pieniężną w wysokości nieprzekraczającej kwoty 500 000 zł.

Komisja może upoważnić Przewodniczącego Komisji, Zastępców Przewodniczącego oraz pracowników Urzędu Komisji do podejmowania działań w zakresie właściwości Komisji, w tym do wydawania postanowień i decyzji administracyjnych.

Upoważnienie, o którym mowa w ust. 1, nie może dotyczyć określonych w przepisach odrębnych rozstrzygnięć co do istoty sprawy w zakresie:

Osoby, o których mowa w ust. 1, mogą udzielać, w zakresie określonym przez Komisję, dalszych pełnomocnictw pracownikom Urzędu Komisji.

Upoważnienie, o którym mowa w ust. 1, nie może dotyczyć uchwalania projektu rocznego planu finansowego, o którym mowa w art. 19b ust. 1, oraz rocznego sprawozdania finansowego, o którym mowa w art. 19c ust. 1.

Upoważnienie, o którym mowa w ust. 1, nie może dotyczyć wydawania decyzji, o których mowa w art. 18q ust. 1, nakładania kar pieniężnych, o których mowa w art. 18u, oraz wydawania rozstrzygnięć co do istoty sprawy w postępowaniu wznowionym na podstawie art. 18w ust. 1.

Przewodniczący Komisji, jego Zastępcy, członkowie Komisji, pracownicy Urzędu Komisji i osoby zatrudnione w Urzędzie Komisji na podstawie umowy o dzieło, umowy zlecenia albo innych umów o podobnym charakterze są obowiązani do nieujawniania osobom nieupoważnionym informacji chronionych na podstawie odrębnych ustaw. Obowiązek ten trwa również po ustaniu pełnienia funkcji, rozwiązaniu stosunku pracy lub rozwiązaniu umowy o dzieło, umowy zlecenia albo innych umów o podobnym charakterze.

Przewodniczący Komisji, jego Zastępcy oraz członkowie Komisji mogą dokonywać wzajemnej wymiany informacji, w tym chronionych na podstawie odrębnych ustaw, w zakresie niezbędnym do prawidłowej realizacji celów nadzoru nad rynkiem finansowym.

Członkowie Komisji mogą udostępniać informacje uzyskane w związku z ich uczestnictwem w pracach Komisji, w tym chronione na podstawie odrębnych ustaw, pracownikom odpowiednio urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw instytucji finansowych, urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw gospodarki, urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, Narodowego Banku Polskiego, Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a także funkcjonariuszom, żołnierzom i pracownikom odpowiednio Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego oraz Centralnego Biura Antykorupcyjnego, w zakresie niezbędnym dla przygotowania opinii lub stanowisk pozostających w bezpośrednim związku z pracami Komisji.

Pracownicy instytucji, o których mowa w ust. 3, są obowiązani do nieujawniania informacji udostępnionych przez członków Komisji. Obowiązek ten trwa również po rozwiązaniu stosunku pracy.

Nie narusza obowiązków, o których mowa w ust. 1 i 4, w tym obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej w zakresie informacji stanowiących tajemnicę bankową, złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa określonego w przepisach ustaw, o których mowa w art. 1 ust. 2, lub przestępstwa dotyczącego czynów skierowanych przeciwko interesom uczestników rynku finansowego, pozostających w związku z działalnością podmiotów wykonujących działalność na tym rynku, a także przekazywanie dalszych informacji w uzupełnieniu tego zawiadomienia.

Na żądanie Prezesa Rady Ministrów Przewodniczący Komisji i jego Zastępcy udostępniają Prezesowi Rady Ministrów informacje uzyskane w związku z ich uczestnictwem w pracach Komisji, w tym chronione na podstawie odrębnych ustaw.

Prezes Rady Ministrów kieruje żądanie udostępnienia informacji, o których mowa w ust. 1, na piśmie.

Przewodniczący Komisji i jego Zastępcy przekazują informacje, o których mowa w ust. 1, na piśmie. Jeżeli informacja została przekazana w innej formie, Przewodniczący Komisji sporządza notatkę, której kopię niezwłocznie przekazuje Prezesowi Rady Ministrów.

Zastępca Przewodniczącego Komisji, który udostępnił informacje Prezesowi Rady Ministrów, niezwłocznie informuje o tym Przewodniczącego Komisji.

Komisja i Narodowy Bank Polski przekazują sobie dokumenty i informacje, w tym chronione na podstawie odrębnych ustaw, w zakresie niezbędnym do wykonywania ich ustawowych zadań.

Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do przekazywania dokumentów i informacji pomiędzy Komisją a Bankowym Funduszem Gwarancyjnym, Ubezpieczeniowym Funduszem Gwarancyjnym, Rzecznikiem Finansowym oraz ministrem właściwym do spraw instytucji finansowych.

W celu określenia zasad współpracy i przekazywania dokumentów i informacji, o których mowa w ust. 1 i 2, Komisja zawiera porozumienia oraz umowy z podmiotami, o których mowa w ust. 1 i 2.

Przewodniczący Komisji i Prezes Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego, o której mowa w ustawie z dnia 11 maja 2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym, dokonują wzajemnej wymiany informacji lub dokumentów, w tym informacji chronionych na podstawie odrębnych ustaw, w zakresie niezbędnym do wykonywania ich ustawowo określonych zadań.

W celu określenia zasad współpracy i przekazywania informacji Przewodniczący Komisji i Prezes Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego mogą zawrzeć porozumienie o współpracy i wymianie informacji.

Przewodniczący Komisji i Prezes Urzędu Regulacji Energetyki mogą przekazywać sobie informacje, w tym informacje chronione na podstawie odrębnych ustaw, w zakresie niezbędnym dla wykonywania ich ustawowo określonych zadań.

W celu określenia zasad współpracy i przekazywania informacji Przewodniczący Komisji i Prezes Urzędu Regulacji Energetyki mogą zawrzeć porozumienie o współpracy i wymianie informacji.

Przewodniczący Komisji przekazuje Szefowi Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Szefowi Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej, Generalnemu Inspektorowi Informacji Finansowej, Komendantowi Głównemu Policji, Komendantowi Głównemu Straży Granicznej, Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej oraz Prokuratorowi Krajowemu dokumenty i informacje, w tym chronione na podstawie odrębnych ustaw, w zakresie niezbędnym do realizacji ustawowych zadań Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Krajowej Administracji Skarbowej, Generalnego Inspektora Informacji Finansowej, Policji, Straży Granicznej, Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Urzędu Komunikacji Elektronicznej oraz Prokuratury.

Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Szef Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Szef Krajowej Administracji Skarbowej, Generalny Inspektor Informacji Finansowej, Komendant Główny Policji, Komendant Główny Straży Granicznej, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej oraz Prokurator Krajowy przekazują Przewodniczącemu Komisji dokumenty i informacje, w tym chronione na podstawie odrębnych ustaw, w zakresie niezbędnym do realizacji ustawowych zadań Komisji.

W celu określenia zasad współpracy oraz przekazywania dokumentów i informacji, w zakresie określonym w ust. 1 i 2, zawierane są odpowiednie porozumienia.

Przewodniczący Komisji i minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa mogą przekazywać sobie dokumenty i informacje, w tym chronione na podstawie odrębnych ustaw, dotyczące działalności zawodowej wykonywanej przez rzeczoznawców majątkowych w zakresie niezbędnym do realizacji ustawowych zadań Komisji lub zadań ministra właściwego do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa określonych w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami .

Dokumenty i informacje, o których mowa w ust. 1, otrzymane od Przewodniczącego Komisji, minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa może przekazywać Komisji Odpowiedzialności Zawodowej, o której mowa w przepisach ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

W celu określenia zasad współpracy oraz przekazywania dokumentów i informacji, w zakresie określonym w ust. 1 i 2, mogą zostać zawarte odpowiednie porozumienia.

W zakresie niezbędnym do wykonywania zadania, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 3b, Komisja może przekazywać informacje, w tym chronione na podstawie odrębnych ustaw, podmiotowi podlegającemu nadzorowi Komisji, jeżeli ich przekazanie jest niezbędne do podjęcia przez ten podmiot działań polegających na przeciwdziałaniu zagrożeniom w zakresie bezpieczeństwa systemów teleinformatycznych w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, wykorzystywanych przez ten podmiot lub wymaga tego ochrona interesów jego klientów.

W zakresie niezbędnym do wykonywania zadania, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 3b, Komisja może żądać od podmiotu podlegającego jej nadzorowi informacji, dokumentów lub wyjaśnień, w zakresie, trybie i na warunkach określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 ust. 2.

Komisja niezwłocznie przekazuje Ministrowi Sprawiedliwości, za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej, wykaz, o którym mowa w art. 4 ust. 7, oraz każdorazowo informację o zmianie w tym wykazie.

Przekazywanie wykazu, o którym mowa w art. 4 ust. 7, nie stanowi naruszenia obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej.

Jeżeli warunki techniczne i organizacyjne Komisji Nadzoru Finansowego to umożliwiają, dane, o których mowa w ust. 1, są udostępniane za pośrednictwem interfejsu programistycznego aplikacji (API).

Komisja przekazuje informacje, w tym chronione na podstawie odrębnych ustaw, do systemu wymiany informacji, o którym mowa w art. 31a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1093/2010 z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie ustanowienia Europejskiego Urzędu Nadzoru (Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego), zmiany decyzji nr 716/2009/WE oraz uchylenia decyzji Komisji 2009/78/WE , art. 31a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1094/2010 z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie ustanowienia Europejskiego Urzędu Nadzoru (Europejskiego Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych), zmiany decyzji nr 716/2009/WE i uchylenia decyzji Komisji 2009/79/WE i art. 31a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1095/2010 z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie ustanowienia Europejskiego Urzędu Nadzoru (Europejskiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych), zmiany decyzji nr 716/2009/WE i uchylenia decyzji Komisji 2009/77/WE , w zakresie niezbędnym do prawidłowej realizacji zadań, dla których ten system wymiany informacji został utworzony.

Komisja lub jej upoważniony przedstawiciel może przekazywać właściwym organom nadzoru nad rynkiem finansowym z państw członkowskich Unii Europejskiej informacje, o których mowa w przepisach wymienionych w ust. 1, w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia oceny kompetencji i reputacji, o której mowa w tych przepisach, w tym informacje chronione na podstawie odrębnych ustaw.

Komisja może zawierać z właściwymi organami nadzoru nad rynkiem finansowym z państw członkowskich Unii Europejskiej porozumienia określające zasady i tryb przekazania informacji, o których mowa w ust. 2.

Komisja współpracuje z Komisją Europejską, Europejskim Bankiem Centralnym, Europejskim Urzędem Nadzoru Bankowego, Europejskim Urzędem Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych, Europejskim Urzędem Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych, Europejską Radą ds. Ryzyka Systemowego oraz Europejskim Systemem Banków Centralnych i udziela tym organom wszelkich informacji niezbędnych do wypełniania ich obowiązków.

Komisja współpracuje z Agencją do spraw Współpracy Organów Regulacji Energetyki, z organem właściwym do spraw regulacji gospodarki paliwami i energią oraz organem właściwym w sprawach ochrony konkurencji i konsumentów, w zakresie niezbędnym do wykonywania obowiązków wynikających z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1227/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie integralności i przejrzystości hurtowego rynku energii.

Komisja współpracuje z ministrem właściwym do spraw klimatu i Krajowym ośrodkiem bilansowania i zarządzania emisjami, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji - w zakresie administrowania systemem handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych.

Komisja współpracuje z właściwymi organami nadzoru nad rynkiem finansowym oraz z jednostkami analityki finansowej z państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym w zakresie niezbędnym do realizacji celów określonych w przepisach o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.

Komisja udostępnia na wniosek lub z urzędu podmiotom określonym w ust. 1 oraz pozyskuje od tych podmiotów informacje lub dokumenty związane z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy lub finansowaniu terroryzmu.

Udostępnianie i pozyskiwanie informacji lub dokumentów, o których mowa w ust. 2, następuje w celu ich wykorzystania przez Komisję, właściwe organy nadzoru nad rynkiem finansowym oraz jednostki analityki finansowej do wykonywania zadań określonych w art. 57a ust. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, zmieniającej rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 648/2012 i uchylającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/60/WE oraz dyrektywę Komisji 2006/70/WE .

Komisja współpracuje z właściwymi organami nadzoru nad rynkiem finansowym oraz z właściwymi jednostkami analityki finansowej z państw niebędących państwami członkowskimi Unii Europejskiej lub państwami członkowskimi Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym w zakresie niezbędnym do realizacji celów określonych w przepisach o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.

Komisja udostępnia posiadane informacje lub dokumenty związane z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy lub finansowaniu terroryzmu podmiotom określonym w ust. 1 na zasadzie wzajemności i wyłącznie wtedy, gdy podmiot, któremu udostępniane są informacje, zapewnia ochronę tajemnicy informacji w stopniu co najmniej równoważnym temu, o którym mowa w art. 16 ust. 1 i 4.

Udostępnienie informacji lub dokumentów, o których mowa w ust. 2, następuje w celu ich wykorzystania przez właściwe organy nadzoru nad rynkiem finansowym oraz jednostki analityki finansowej z państw niebędących państwami członkowskimi Unii Europejskiej lub państwami członkowskimi Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym do wykonywania zadań związanych z zapobieganiem wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.

Komisja udostępnia podmiotom określonym w ust. 1 posiadane informacje lub dokumenty, pochodzące od właściwych organów nadzoru nad rynkiem finansowym lub od jednostek analityki finansowej z państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, wyłącznie za zgodą podmiotu, od którego informacje pochodzą, i wyłącznie do celu, na który ten podmiot wyraził zgodę.

Przy Komisji tworzy się sąd polubowny, którego celem jest rozpatrywanie sporów między uczestnikami rynku finansowego, w szczególności sporów wynikających ze stosunków umownych między podmiotami podlegającymi nadzorowi Komisji, a odbiorcami usług świadczonych przez te podmioty.

W postępowaniu przed sądem polubownym w sprawach rozpatrywanych w centrum arbitrażu i centrum mediacji stosuje się przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

Komisja ustala, w drodze uchwały, regulamin sądu polubownego.

Komisja przekazuje Europejskiemu Urzędowi Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych treść regulaminu sądu polubownego.

W celu ustalenia, czy istnieją podstawy do złożenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa określonego w ustawach, o których mowa w art. 1 ust. 2, lub do wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia przepisów prawa w zakresie podlegającym nadzorowi Komisji, Przewodniczący Komisji może zarządzić przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, zwanego dalej „postępowaniem”. Do postępowania nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że przepisy niniejszego rozdziału stanowią inaczej.

W postępowaniu nie przeprowadza się dowodu z opinii biegłego, przesłuchania osoby ani innych czynności wymagających sporządzenia protokołu. Sporządzenia protokołu wymaga jednak złożenie wyjaśnień lub oświadczeń, o których mowa w ust. 3, sporządzenie lub przekazanie kopii dokumentów lub innych nośników informacji, o których mowa w art. 18f ust. 2 lub 3, oraz zajęcie tych dokumentów lub nośników, o którym mowa w art. 18g.

Do złożenia oświadczenia lub pisemnych albo ustnych wyjaśnień oraz do wydania dokumentu lub innego nośnika informacji można wezwać każdego, kto dysponuje określoną wiedzą, dokumentem lub nośnikiem. Oświadczenie, o którym mowa w zdaniu pierwszym, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W przypadku stwierdzenia w trakcie postępowania, okoliczności lub działalności stanowiących podstawę do złożenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, o którym mowa w przepisach ustaw, o których mowa w art. 1 ust. 2, lub wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia przepisów prawa w zakresie podlegającym nadzorowi Komisji, innych niż te, które były podstawą wszczęcia postępowania, prowadzenie postępowania, w odniesieniu do tych okoliczności i działalności, wymaga zmiany zarządzenia, o którym mowa w ust. 1, oraz upoważnienia, o którym mowa w art. 18c ust. 1.

W przypadku stwierdzenia w trakcie postępowania okoliczności lub działalności, stanowiących podstawę do złożenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa stanowiącego naruszenie przepisów prawa w zakresie niepodlegającym nadzorowi Komisji czynności, o których mowa w ust. 2 i 3, art. 18b oraz art. 18d-18g, mogą być podejmowane w celu zebrania i zabezpieczenia dowodów oraz złożenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, na podstawie zarządzenia, o którym mowa w ust. 1a, o wszczęciu tego postępowania oraz udzielonego upoważnienia, o którym mowa w art. 18c, do podejmowania czynności w tym postępowaniu.

Postępowanie jest prowadzone w siedzibie Urzędu Komisji.

Poszczególne czynności postępowania mogą być podejmowane również w miejscu prowadzenia działalności przez podmiot, w związku z działalnością którego wszczęte zostało postępowanie, w szczególności w lokalu jego centrali, oddziału lub przedstawicielstwa, w dniach i godzinach pracy tego podmiotu lub w miejscu albo miejscach, gdzie wystąpiły okoliczności, w związku z którymi zostało wszczęte postępowanie.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach zagrożenia bezpieczeństwa uczestników rynku finansowego czynności postępowania, o których mowa w ust. 2, niecierpiące zwłoki, mogą być podejmowane w dniach wolnych od pracy lub poza godzinami pracy podmiotu, o którym mowa w ust. 2, po uprzednim poinformowaniu tego podmiotu.

Przy podejmowaniu czynności, o których mowa w ust. 2 lub 3, upoważniony pracownik, o którym mowa w art. 18c, może korzystać z pomocy funkcjonariuszy Policji. Funkcjonariusze Policji wykonują czynności na polecenie upoważnionego pracownika, o którym mowa w art. 18c.

Czynności postępowania prowadzi pracownik Urzędu Komisji na podstawie pisemnego upoważnienia Przewodniczącego Komisji, zwany dalej „upoważnionym pracownikiem”.

Upoważnienie określa:

W pierwszym wezwaniu do złożenia:

Do wezwania, o którym mowa w ust. 1, dołącza się kopię upoważnienia, o którym mowa w art. 18c.

Do składającego oświadczenie lub wyjaśnienia stosuje się przepis art. 82 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

W zakresie wynikającym z przedmiotu postępowania upoważniony pracownik jest uprawniony do swobodnego poruszania się po miejscach, o których mowa w art. 18b ust. 2, bez obowiązku uzyskania przepustki, nie podlega rewizji osobistej oraz ma prawo wglądu do ksiąg, dokumentów lub innych nośników informacji.

Podejmowane czynności postępowania nie powinny, w miarę możliwości, zakłócać prowadzenia działalności przez podmiot, o którym mowa w art. 18b ust. 2.

Podmiot, o którym mowa w art. 18b ust. 2, zapewnia warunki do sprawnego przeprowadzenia postępowania, w szczególności niezwłocznie przedstawia żądane księgi, dokumenty lub inne nośniki informacji oraz udziela wyjaśnień, w terminie wyznaczonym przez upoważnionego pracownika. W miarę możliwości udostępnia również posiadane urządzenia techniczne służące usprawnieniu wykonywania czynności oraz oddzielne pomieszczenie z odpowiednim wyposażeniem.

Na żądanie upoważnionego pracownika osoby wchodzące w skład statutowych organów podmiotu, o którym mowa w art. 18b ust. 2, lub osoby pozostające z tym podmiotem w stosunku pracy, zlecenia lub innym stosunku prawnym o podobnym charakterze są obowiązane do niezwłocznego sporządzenia i przekazania, na koszt podmiotu, kopii dokumentów lub innych nośników informacji, zestawień określonych danych i informacji na podstawie tych dokumentów i nośników oraz udzielenia pisemnych lub ustnych wyjaśnień, w terminie określonym w żądaniu.

Upoważniony pracownik, prowadzący czynności postępowania w miejscu, o którym mowa w art. 18b ust. 2, może samodzielnie sporządzać kopie dokumentów i innych nośników informacji podlegających badaniu w trakcie postępowania.

Z przekazania upoważnionemu pracownikowi kopii dokumentów lub innych nośników informacji, o których mowa w ust. 2, oraz ze sporządzenia przez upoważnionego pracownika kopii tych dokumentów lub nośników sporządza się protokół w dwóch egzemplarzach, z których jeden otrzymuje podmiot, wobec którego prowadzone jest postępowanie. Upoważniony pracownik oraz osoba przekazująca materiały podpisują protokół oraz parafują każdą jego stronę.

W toku postępowania Przewodniczący Komisji lub Zastępca Przewodniczącego Komisji może wydać postanowienie o zajęciu dokumentu lub innego nośnika informacji niezbędnego dla dalszego postępowania.

Osobę, w której dyspozycji pozostaje dokument lub inny nośnik informacji podlegający zajęciu, wzywa się do jego dobrowolnego wydania, a w razie niewydania upoważniony pracownik może zwrócić się do organu Policji o pomoc. Przepisy art. 46 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosuje się odpowiednio.

Zajęte dokumenty lub inne nośniki informacji, po sporządzeniu ich spisu i opisu oraz protokołu zajęcia, upoważniony pracownik zabezpiecza przed zniszczeniem lub zniekształceniem.

Protokół zajęcia dokumentów lub innych nośników informacji powinien zawierać oznaczenie sprawy, w której dokonano tego zajęcia, oznaczenie czasu rozpoczęcia i zakończenia czynności oraz listę zajętych dokumentów lub nośników z ich opisem. Protokół podpisują upoważniony pracownik, który dokonał zajęcia, oraz osoba upoważniona do reprezentowania podmiotu, o którym mowa w art. 18b ust. 2. W przypadku odmowy podpisania protokołu przez osobę upoważnioną do reprezentowania podmiotu, o którym mowa w art. 18b ust. 2, sporządza się odpowiednią wzmiankę.

Na postanowienie o zajęciu dokumentów lub innych nośników informacji zażalenie przysługuje osobom, których prawa zostały naruszone w wyniku zajęcia. Zażalenie rozpoznaje Komisja w terminie 7 dni. Wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania zajęcia. Do zażalenia stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

Dokumenty lub inne nośniki informacji zbędne dla dalszego postępowania niezwłocznie zwraca się uprawnionemu.

W granicach koniecznych do sprawdzenia, czy zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa określonego w ustawach, o których mowa w art. 1 ust. 2, lub do wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia przepisów prawa w zakresie podlegającym nadzorowi Komisji, Przewodniczący Komisji może zażądać od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej udostępnienia określonych informacji stanowiących tajemnicę skarbową w rozumieniu działu VII ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa .

Przekazanie informacji zgodnie z ust. 1 nie stanowi naruszenia obowiązku zachowania tajemnicy skarbowej.

W przypadku gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa skarbowego, Przewodniczący Komisji udostępnia Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej właściwe w tej sprawie dokumenty i informacje.

Przekazanie dokumentów i informacji zgodnie z ust. 3 nie stanowi naruszenia obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej.

Postępowanie nie może trwać dłużej niż 12 miesięcy od dnia zarządzenia jego przeprowadzenia.

Po zakończeniu postępowania Przewodniczący Komisji składa zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, wszczyna postępowanie administracyjne albo zarządza zamknięcie tego postępowania.

Do zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa dołącza się akta postępowania, w tym informacje objęte tajemnicą bankową.

Po zamknięciu postępowania zajęty dokument lub inny nośnik informacji zwraca się uprawnionemu. Akta postępowania przechowuje się przez okres 10 lat, chyba że przepisy odrębne przewidują inny okres przechowywania określonych informacji.

Zamknięcie postępowania nie stanowi przeszkody do ponownego jego przeprowadzenia o ten sam czyn w przypadku ujawnienia nowych okoliczności, nieznanych Przewodniczącemu Komisji przed zarządzeniem zamknięcia postępowania, chyba że nastąpiło przedawnienie karalności przestępstwa.

W toku postępowania w sprawie nałożenia sankcji na podstawie przepisów niniejszej ustawy lub przepisów ustaw, o których mowa w art. 1 ust. 2, Komisja może wydać postanowienie o możliwości zawarcia układu w sprawie warunków nadzwyczajnego złagodzenia sankcji, zwanego dalej „układem”, jeżeli uzna, że przyczyni się to do przyspieszenia postępowania lub w inny sposób przyczyni się do pełniejszej realizacji celów, o których mowa w art. 2.

Strona postępowania, o którym mowa w ust. 1, może zwrócić się do Komisji z wnioskiem o zawarcie układu.

W przypadku, o którym mowa w ust. 2, Komisja wydaje:

Układ może być zawarty, jeżeli podmiot będący stroną postępowania, o którym mowa w ust. 1, zwany dalej „podmiotem układającym się”:

Podmiot układający się może zobowiązać się w układzie do:

W ramach zawieranego układu Komisja może obniżyć wysokość kary pieniężnej nie mniej niż o 20% i nie więcej niż o 90%, a w przypadku, o którym mowa w art. 18z - nie mniej niż o 30% i nie więcej niż o 90%, w stosunku do kary pieniężnej, która zostałaby nałożona bez zawarcia układu, lub złagodzić dolegliwość innej sankcji.

W przypadku gdy przepis prawa przewiduje za dane naruszenie możliwość jednoczesnego nałożenia kary pieniężnej i cofnięcia zezwolenia, nałożenia zakazu albo zastosowania innej sankcji, złagodzenie sankcji może polegać na odstąpieniu od cofnięcia zezwolenia, nałożenia zakazu albo zastosowania innej sankcji i nałożeniu wyłącznie kary pieniężnej, w wysokości obniżonej zgodnie z ust. 6, albo bez obniżenia jej wysokości.

Przy obniżaniu wysokości kary pieniężnej lub łagodzeniu dolegliwości sankcji w sposób określony w ust. 7 Komisja bierze pod uwagę:

W przypadku zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności łagodzących, w tym usunięcia wszelkich skutków naruszenia objętego postępowaniem przez podmiot układający się, układ może przewidywać odstąpienie od nałożenia sankcji.

Przepisy niniejszego rozdziału mogą być stosowane także w przypadku, gdy przepis prawa przewiduje obowiązek zastosowania sankcji.

W postanowieniu, o którym mowa w art. 18k ust. 1, Komisja wyznacza termin na zawarcie układu nie dłuższy niż 3 miesiące. W uzasadnionych przypadkach Komisja może, w drodze postanowienia, przedłużyć termin na zawarcie układu o dodatkowy okres, nie dłuższy jednak niż 3 miesiące.

Podmiot układający się w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia, o którym mowa w art. 18k ust. 1, składa Komisji oświadczenie o woli zawarcia układu.

Do czasu zawarcia układu podmiot układający się może wycofać oświadczenie, o którym mowa w ust. 2.

Do czasu zawarcia układu Komisja może, w drodze postanowienia, odstąpić od zamiaru zawarcia układu ze skutkiem zakończenia czynności zmierzających do zawarcia układu.

Niezwłocznie po złożeniu oświadczenia, o którym mowa w art. 18l ust. 2, podmiot układający się przedstawia Komisji wszystkie znane mu okoliczności naruszenia objętego danym postępowaniem i dowody na ich poparcie, pozwalające stwierdzić, że spełnione są warunki, o których mowa w art. 18k ust. 4, a w razie potrzeby uzupełnia je z własnej inicjatywy lub na żądanie Komisji. Podmiot układający się oświadcza, że przedstawił wszystkie znane mu okoliczności i dowody dotyczące naruszenia.

Informacje i dowody uzyskane przez Komisję mające charakter oświadczenia podmiotu układającego się, a nieznane dotychczas Komisji, nie mogą być wykorzystane jako dowód w postępowaniu, o którym mowa w art. 18k ust. 1, w przypadku gdy układ nie zostanie zawarty, ani w innym postępowaniu prowadzonym wobec tego podmiotu przez Komisję albo inny organ na podstawie przepisów odrębnych.

W przypadku podjęcia zobowiązania, o którym mowa w art. 18k ust. 5, podmiot układający się przedstawia Komisji zakres działań, jakie zamierza podjąć, sposób oraz czas ich wykonania, a także sposób zabezpieczenia ich finansowania. Jednocześnie podmiot układający się składa oświadczenie o braku wiedzy o przeszkodach uniemożliwiających wykonanie zobowiązania, o którym mowa w art. 18k ust. 5, zgodnie z tym co przedstawił Komisji, według stanu na moment składania oświadczenia.

Oświadczenia, o których mowa w ust. 1 zdanie drugie oraz ust. 3 zdanie drugie, składane są pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.

Po stwierdzeniu, że spełnione są warunki, o których mowa w art. 18k ust. 4, Komisja przygotowuje i przedstawia podmiotowi układającemu się projekt układu, wskazując rodzaj i zakres proponowanego złagodzenia sankcji. Komisja wydaje postanowienie o przedstawieniu projektu układu.

W przypadku gdy podmiot układający się podjął zobowiązanie, o którym mowa w art. 18k ust. 5, w projekcie układu zamieszcza się również treść tego zobowiązania, wskazując zakres działań, jakie zamierza podjąć, sposób oraz czas ich wykonania, a także sposób zabezpieczenia ich finansowania, o których mowa w art. 18m ust. 3 zdanie pierwsze.

W postanowieniu, o którym mowa w ust. 1, Komisja wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni na przyjęcie układu. Bieg terminu wyznaczonego zgodnie z art. 18l ust. 1 ulega zawieszeniu do końca terminu, o którym mowa w zdaniu pierwszym.

Postanowienie, o którym mowa w ust. 1, zawiera pouczenie o sposobie i skutkach przyjęcia układu, w szczególności o skutku wynikającym z art. 18o ust. 4, oraz o skutku niezłożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 18o ust. 1, w wyznaczonym terminie.

Zawarcie układu następuje w wyniku złożenia przez podmiot układający się oświadczenia o następującej treści:

Złożenie oświadczenia o przyjęciu układu o innej treści niż określona w ust. 1, jest bezskuteczne.

Niezłożenie w terminie oświadczenia, o którym mowa w ust. 1, jest tożsame z odrzuceniem projektu układu przez podmiot układający się.

Skutkiem oświadczenia, o którym mowa w ust. 1, jest zrzeczenie się przez podmiot układający się prawa do złożenia wniosku do Komisji o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego w odniesieniu do decyzji, o której mowa w art. 18q ust. 1.

W przypadku gdy w terminie wyznaczonym zgodnie z art. 18l ust. 1, z uwzględnieniem art. 18n ust. 3, nie dojdzie do zawarcia układu, Komisja wydaje postanowienie o zakończeniu czynności zmierzających do zawarcia układu.

Postanowienie, o którym mowa w ust. 1, Komisja wydaje także w przypadku:

W przypadku zawarcia układu Komisja niezwłocznie wydaje decyzję zawierającą ustalenia układu, określone w postanowieniu, o którym mowa w art. 18n ust. 1.

Decyzja, o której mowa w ust. 1, jest ostateczna i prawomocna.

Okresu od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w art. 18k ust. 1 lub ust. 3 pkt 1, do dnia zawarcia układu albo wydania postanowienia, o którym mowa w art. 18p ust. 1 lub 2 wyznaczonego na zawarcie układu nie wlicza się do terminu załatwienia sprawy.

Bieg terminów przedawnienia ulega zawieszeniu w okresie od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w art. 18k ust. 1 lub ust. 3 pkt 1, do dnia zawarcia układu albo wydania postanowienia, o którym mowa w art. 18p ust. 1 lub 2.

Podmiot, który zawarł układ, jest obowiązany do informowania Komisji, nie rzadziej niż raz na 3 miesiące, o wywiązywaniu się ze zobowiązań podjętych w ramach układu.

Na żądanie Komisji podmiot, który zawarł układ, przedstawia harmonogram wywiązywania się ze zobowiązań podjętych w ramach układu.

Komisja może żądać wszelkich wyjaśnień, informacji lub dokumentów w zakresie wywiązywania się przez podmiot, który zawarł układ, ze zobowiązań podjętych w ramach układu.

W przypadku niewykonania przez podmiot, który zawarł układ, zobowiązań podjętych w ramach układu w całości albo w istotnej części, lub istotnych nieprawidłowości w wykonaniu tych zobowiązań, Komisja może nałożyć na ten podmiot karę pieniężną do wysokości nieprzekraczającej:

W przypadku stwierdzenia naruszenia wskazanego w ust. 1 Komisja może nałożyć na członka zarządu osoby prawnej, który jest odpowiedzialny za to naruszenie, karę pieniężną w wysokości do 1 000 000 zł.

W przypadku niewykonania przez podmiot, który zawarł układ, zobowiązań podjętych w ramach układu w całości albo w istotnej części, lub istotnych nieprawidłowości w wykonaniu tych zobowiązań, Komisja wznawia z urzędu postępowanie, o którym mowa w art. 18k ust. 1.

Nie wznawia się postępowania z przyczyn, o których mowa w ust. 1, jeżeli od dnia doręczenia decyzji, o której mowa w art. 18q ust. 1, minęło więcej niż 10 lat.

Wznowienie postępowania, o którym mowa w art. 18k ust. 1, następuje w drodze postanowienia.

Postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez Komisję postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy.

W przypadku wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 18k ust. 1, uznaje się, że bieg terminu przedawnienia nałożenia kary pieniężnej lub innej sankcji uległ zawieszeniu w okresie od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w art. 18k ust. 1 lub ust. 3 pkt 1, do dnia wydania postanowienia, o którym mowa w ust. 1.

W przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 18k ust. 1, jest wydawana decyzja o nałożeniu kary pieniężnej, kwotę uiszczoną tytułem kary pieniężnej nałożonej w drodze decyzji, o której mowa w art. 18q ust. 1, zalicza się na poczet kary pieniężnej nałożonej w wyniku wznowienia postępowania.

W przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 18k ust. 1, jest wydawana decyzja, a przepis prawa przewiduje za dane naruszenie możliwość jednoczesnego nałożenia kary pieniężnej i cofnięcia zezwolenia, nałożenia zakazu albo zastosowania innej sankcji, Komisja może zastosować każdą z sankcji przewidzianych przepisami prawa albo obydwie sankcje łącznie. W stosunku do kary pieniężnej stosuje się przepis ust. 1.

Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się także w przypadku gdy postępowanie, o którym mowa w art. 18k ust. 1, zostało wszczęte na podstawie informacji lub dokumentów przedstawionych Komisji z własnej inicjatywy przez podmiot, który dopuścił się naruszenia, o ile w tych informacjach lub dokumentach ujawniono wszelkie istotne okoliczności dotyczące naruszenia, w tym współdziałające osoby lub inne podmioty, oraz przedstawione zostały dowody na poparcie tych okoliczności, a przed złożeniem takich informacji i dokumentów podmiot zaprzestał danego naruszenia prawa albo usunął stan niezgodności z prawem, w tym przez spełnienie obowiązku niewykonanego w terminie. Przepis zdania pierwszego nie stoi na przeszkodzie uzupełnieniu informacji lub dokumentów przez podmiot, który dopuścił się naruszenia, na zasadach określonych w art. 18m ust. 1 i 2.

W przypadku, o którym mowa w ust. 1, podmiot, który popełnił naruszenie, może jednocześnie złożyć wniosek, o którym mowa w art. 18k ust. 2. Wniosek ten Komisja rozpatruje po wszczęciu postępowania, o którym mowa w art. 18k ust. 1. W przypadku gdy postępowanie, o którym mowa w art. 18k ust. 1, nie zostało wszczęte, wniosek pozostawia się bez rozpoznania.

Urząd Komisji prowadzi samodzielną gospodarkę finansową w ramach posiadanych środków.

Przychodami Urzędu Komisji są:

Wpłaty wnoszone przez podmioty nadzorowane, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 5a, obejmują opłatę od wniosku o wydanie decyzji w sprawie rejestracji agencji ratingowej.

Wysokość opłaty od wniosku o wydanie decyzji, o której mowa w ust. 3, wynosi 1,5% wartości przychodów agencji ratingowej wskazanych w ostatnim zatwierdzonym rocznym sprawozdaniu finansowym, jednak nie mniej niż 20 000 zł i nie więcej niż 80 000 zł.

Do należności z tytułu wpłat i opłat, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 oraz w ust. 3, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Z przychodów, o których mowa w ust. 2, pokrywa się koszty funkcjonowania Urzędu Komisji i jego organów.

Wpłaty i opłaty na pokrycie kosztów nadzoru, o których mowa w ust. 2 pkt 1, ustala się w oparciu o kwotę ustaloną w planie finansowym Urzędu Komisji. Po zakończeniu roku obrotowego Urzędu Komisji ustala się różnicę pomiędzy planowanymi a wykonanymi kosztami, którą uwzględnia się w rozliczeniu kosztów nadzoru w danym roku obrotowym.

Wpłaty i opłaty, o których mowa w ust. 2 pkt 1, wnoszone za dany rok nie podlegają zwrotowi w przypadku zakończenia działalności przez podmiot nadzorowany w ciągu roku, za który wpłata lub opłata została wniesiona.

Projekt rocznego planu finansowego Urzędu Komisji, po uchwaleniu przez Komisję i zatwierdzeniu przez Prezesa Rady Ministrów, jest przekazywany ministrowi właściwemu do spraw instytucji finansowych w trybie określonym w przepisach dotyczących prac nad projektem ustawy budżetowej.

Rokiem obrotowym Urzędu Komisji jest rok kalendarzowy.

Zmiana rocznego planu finansowego jest uchwalana przez Komisję i wymaga zatwierdzenia przez Prezesa Rady Ministrów. Zmieniony roczny plan finansowy jest przekazywany ministrowi właściwemu do spraw instytucji finansowych.

Roczne sprawozdanie finansowe Urzędu Komisji podlega badaniu przez firmę audytorską.

Prezes Rady Ministrów dokonuje wyboru firmy audytorskiej.

Sporządzone przez Komisję roczne sprawozdanie finansowe Urzędu Komisji jest przekazywane wraz ze sprawozdaniem z badania Prezesowi Rady Ministrów w celu zatwierdzenia.

Zatwierdzone sprawozdanie finansowe Urzędu Komisji jest przekazywane ministrowi właściwemu do spraw instytucji finansowych w terminach określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych .

Urząd Komisji tworzy następujące fundusze własne: