Πράξεις Υπουργικού Συμβουλίου — ΦΕΚ A' 220/2025

ΠΡΑΞΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ Πράξη 32 της 27ης Νοεμβρίου 2025 Έγκριση του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης (ΕΠΑ) για την Προγραμματική Περίοδο 2026-2030. ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Έχοντας υπόψη:

• α) Της παρ. 2 του άρθρου 123 του ν. 4635/2019 «Επενδύω στην Ελλάδα και άλλες διατάξεις» (Α’ 167), όπως

αντικαταστάθηκε με το άρθρο 45 του ν.  5240/2025 (Α’ 184),

• β) του ν. 5140/2024 «Νέο Αναπτυξιακό Πρόγραμμα

Δημοσίων Επενδύσεων και συμπληρωματικές διατάξεις» (Α’ 154),

• γ) του άρθρου 50 του ν. 5143/2024 «Ρυθμίσεις για τους

χερσαίους συνοριακούς σταθμούς, την ενίσχυση των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και λοιπές διατάξεις» (Α’ 161),

• δ) του άρθρου 90 του Κώδικα νομοθεσίας για την

Κυβέρνηση και τα κυβερνητικά όργανα (π.δ. 63/2005, Α’ 98), όπως διατηρήθηκε σε ισχύ με την περ. 22 του άρθρου 119 του ν. 4622/2019 «Επιτελικό Κράτος: οργάνωση, λειτουργία και διαφάνεια της Κυβέρνησης, των κυβερνητικών οργάνων και της κεντρικής δημόσιας διοίκησης» (Α’ 133),

• ε) του π.δ. 76/2023 «Διορισμός του Κυριάκου Μητσοτάκη του Κωνσταντίνου, Αρχηγού του Κόμματος της

“Νέας Δημοκρατίας” (Ν.Δ.), ως Πρωθυπουργού» (Α’ 129),

• στ) του π.δ. 79/2023 «Διορισμός Υπουργών, Αναπληρωτών Υπουργών και Υφυπουργών (Α’ 131),

• ζ) του π.δ. 81/2023 «Διορισμός Υπουργού και Αναπληρωτή Υπουργού» (Α’ 134),

• η) του π.δ. 2/2024 «Διορισμός Υπουργών και Υφυπουργών» (Α’ 2),

• θ) του π.δ. 32/2024 «Διορισμός Υπουργών και Υφυπουργών» (Α’ 91),

• ι) του π.δ. 27/2025 «Διορισμός Υπουργών, Αναπληρωτή Υπουργού, Υφυπουργών και Αντιπροέδρου της

Κυβέρνησης» (Α’ 44) και

• ια) του π.δ. 58/2025 «Διορισμός Υπουργού και Υφυπουργών» (Α’ 111).

απασχόλησης Β΄ τρίμηνο 2025 Α’ τρίμηνο 2025 Β΄ τρίμηνο 2024 Τριμηνιαία μεταβολή (%) Ετήσια μεταβολή (%) Απασχολούμενοι 4.386,8 4.216,8 4.327,8 4,0 1,4 Άνεργοι 411,7 488,1 467,6 -15,7 -12,0 Άτομα εκτός του εργατικού Δυναμικού 2.965,2 3.066,0 2.994,6 -3,3 -1,0 Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ (Σεπτέμβριος, 2025) Επιπρόσθετα, σύμφωνα με το σύστημα ESA 2010, το δημοσιονομικό αποτέλεσμα της Γενικής Κυβέρνησης για το έτος 2024 παρουσιάζει πλεόνασμα ύψους 2,91 δισ. ευρώ. Το ακαθάριστο ενοποιημένο χρέος της Γενικής Κυβέρνησης, σε ονομαστικές τιμές, στο τέλος του έτους 2024 εκτιμάται στα 365 δισ. ευρώ, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 154, 2% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (Πίνακας 3 – ΕΛΣΤΑΤ, Οκτώβριος 2025). Πίνακας 3: Αναφορά ελλείμματος/πλεονάσματος, επιπέδου χρέους και παροχή σχετικών στοιχείων Γενικής Κυβέρνησης Στοιχεία σε εκατομμύρια Ευρώ ESA 2010 κωδικοί 2021 2022 2023 2024 Ισοζύγιο: Έλλειμμα (-)/ Πλεόνασμα (+) B.9 Γενική Κυβέρνηση S.13 -13.365 -5.324 -3.235 2.911 Κεντρική Κυβέρνηση S.1311 -14.804 -7.717 -3.575 1.779 Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης S.1313 -161 -350 -597 31 Οργανισμοί Κοινωνικής Ασφάλισης S.1314 1.600 2.743 937 1.101 Ενοποιημένο χρέος Γενικής Κυβέρνησης Ονομαστικές τιμές στο τέλος κάθε έτους 364.141 368.005 369.110 364.965 Ανά κατηγορία: Διαθέσιμα και καταθέσεις AF.2 6.757 7.248 7.286 7.579 Χρεόγραφα AF.3 80.998 85.246 92.041 94.846 Βραχυπρόθεσμα AF.31 10.811 11.089 11.338 7.919 Μακροπρόθεσμα AF.32 70.187 74.157 80.703 86.927 Δάνεια AF.4 276.386 275.511 269.783 262.540 Βραχυπρόθεσμα AF.41 2.049 5.391 2.685 1.789 Μακροπρόθεσμα AF.42 274.337 270.120 267.098 260.751 Δαπάνες Γενικής Κυβέρνησης για: Ακαθάριστο σχηματισμό παγίου κεφαλαίου P.51g 6.649 7.575 8.678 8.612 Τόκους (ενοποιημένους) D.41 (έξοδα) 4.528 5.170 7.620 8.233

Έλλειμμα (-) / Πλεόνασμα (+) ως % του ΑΕΠ -7,2 -2,6 -1,4 1,2 Ακαθάριστο ενοποιημένο χρέος Γενικής Κυβέρνησης ως % του ΑΕΠ 197,3 177,8 164,3 154,2 Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ ( Οκτώβριος, 2025) Στο πεδίο της αναπτυξιακής πολιτικής αξιοποιούνται πλήρως όλοι οι διαθέσιμοι ενωσιακοί και εθνικοί πόροι που διατίθενται μέσω του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΑΠΔΕ) για την υλοποίηση κρίσιμων για την πραγματική οικονομία και την κοινωνία έργων και μεταρρυθμίσεων στο πλαίσιο των συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων (π.χ. ΕΣΠΑ 2021-2027), του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) και του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης (ΕΠΑ). Το ΑΠΔΕ συνέβαλε καθοριστικά στην ενίσχυση της επενδυτικής δραστηριότητας, με τις επενδύσεις να αυξάνονται κατά 6,5% το έτος 2023 και κατά 4,5% το έτος 2024 (Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, Οκτώβριος 2025). Παρά τα σημαντικά επιτεύγματα των τελευταίων ετών και την ανθεκτικότητα που επέδειξε η ελληνική οικονομία, η χώρα αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις. Το διεθνές περιβάλλον εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από υψηλή αβεβαιότητα και αστάθεια ως αποτέλεσμα των αλληλεξαρτώμενων αναταραχών σε γεωπολιτικό, οικονομικό και κλιματικό επίπεδο. Η γήρανση του πληθυσμού και η μείωση των γεννήσεων εντείνουν το δημογραφικό πρόβλημα δημιουργώντας σοβαρές προκλήσεις για τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, ενώ παράλληλα επηρεάζουν την προσφορά εργασίας σε κρίσιμους τομείς της οικονομίας. Το στεγαστικό ζήτημα απαιτεί ολοκληρωμένες πολιτικές που θα εξασφαλίσουν προσιτή στέγαση για όλα τα κοινωνικά στρώματα. Η ανάγκη για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση φέρνει σημαντικές αλλαγές σε κρίσιμους τομείς της οικονομίας, όπως η ενέργεια, οι μεταφορές και η βιομηχανία, απαιτώντας σημαντικές επενδύσεις και προσαρμογές. Η διαρκώς αυξανόμενη ανάγκη για περισσότερες και καλύτερες δημόσιες υποδομές, καθώς επίσης και η ανάγκη για τη συντήρησή τους, αποτελούν στόχο για τη βελτίωση και την ασφάλεια της ζωής των πολιτών. Οι ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις, συμπεριλαμβανομένων της τεχνητής νοημοσύνης και της αυτοματοποίησης, επιφέρουν σημαντικές μεταβολές στο εργασιακό περιβάλλον και απαιτούν συστηματική επένδυση στην ανάπτυξη δεξιοτήτων και την επανακατάρτιση του εργατικού δυναμικού. Επιπλέον, οι δυνατότητες ανάπτυξης στους τομείς των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της αποθήκευσης ενέργειας, του ψηφιακού μετασχηματισμού, των προηγμένων υπηρεσιών, της βιομηχανίας υψηλής προστιθέμενης αξίας και της κυκλικής οικονομίας προσφέρουν σημαντικά περιθώρια για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της εξωστρέφειας της ελληνικής οικονομίας. της χώρας για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις υφιστάμενες και μακροπρόθεσμες προκλήσεις της περιόδου 2026-2030. 2.1 Αναπτυξιακές ανάγκες για την αντιμετώπιση των κοινωνικών και οικονομικών προκλήσεων Βασικός στόχος της αναπτυξιακής πολιτικής κάθε χώρας είναι να εξασφαλίσει ότι η οικονομία της έχει τις αντοχές να αντιμετωπίσει προκλήσεις και να σχεδιάσει τρόπους για να τις μετατρέψει σε εφαλτήριο προόδου. Επομένως, στη στοχοθέτηση των αναπτυξιακών παρεμβάσεων και στην ιεράρχηση των προτεραιοτήτων, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες για την αντιμετώπιση των βασικών προκλήσεων. Σε αυτή την ενότητα περιγράφονται οι βασικές προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η ελληνική οικονομία και κοινωνία τα επόμενα χρόνια μέσα και από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030. 2.1.1 Ενίσχυση της απασχόλησης και περαιτέρω μείωση της ανεργίας Η ελληνική οικονομία έχει σημειώσει εντυπωσιακή πρόοδο στην αγορά εργασίας. Το ποσοστό ανεργίας κατά το δεύτερο τρίμηνο του έτους 2025 διαμορφώθηκε στο 8,6%, μειωμένο συγκριτικά με το αντίστοιχο ποσοστό του πρώτου τριμήνου του έτους 2025 (10,4%) και της αντίστοιχης περιόδου του έτους 2024 (9,8%). Ο αριθμός των απασχολουμένων ανήλθε σε 4.386.832 άτομα, σημειώνοντας αύξηση 4,0% σε σύγκριση με το προηγούμενο τρίμηνο και άνοδο 1,4% σε σχέση με την ίδια περίοδο του περασμένου έτους (Πίνακας 4). Πίνακας 4: Κατάσταση απασχόλησης κατά φύλο, ηλικία, Περιφέρεια, Β΄ τρίμηνο 2025 (Σε χιλιάδες) Απασχολούμενοι Άνεργοι Άτομα εκτός του εργατικού δυναμικού Ποσοστό ανεργίας (%) Ποσοστό εργατικού δυναμικού (%) Σύνολο 4.386,8 411,7 4.205,1 8,6 53,3 ΦΥΛΟ Άνδρες 2.467,6 191,9 1.693,1 7,2 61,1 Γυναίκες 1.919,3 219,8 2.512,0 10,3 46,0 ΗΛΙΚΙΑ 15 – 19 25,3 8,7 584,2 25,6 5,5 20 – 24 194,2 40,2 219,8 17,2 51,6

30 – 44 1.486,6 142,7 232,9 8,8 87,5 45 – 64 2.164,7 152,8 714,8 6,6 76,4 65+ 135,6 7,8 2.350,6 5,4 5,7 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ Ανατολική Μακεδονία και 226,0 27,0 250,5 10,7 50,2 Θράκη Κεντρική Μακεδονία 727,0 96,1 753,6 11,7 52,2 Δυτική Μακεδονία 95,1 15,9 120,1 14,3 48,0 Ήπειρος 127,8 14,1 146,7 9,9 49,2 Θεσσαλία 278,3 14,4 320,1 4,9 47,8 Ιόνιοι Νήσοι 86,9 8,3 73,9 8,7 56,3 Δυτική Ελλάδα 249,8 22,2 291,0 8,2 48,3 Στερεά Ελλάδα 217,8 20,1 229,0 8,4 51,0 Αττική 1.632,6 147,1 1.403,3 8,3 55,9 Πελοπόννησος 227,9 22,5 211,4 9,0 54,2 Βόρειο Αιγαίο 79,6 5,7 79,6 6,6 51,7 Νότιο Αιγαίο 153,0 6,0 110,4 3,8 59,0 Κρήτη 285,0 12,3 215,5 4,1 58,0 Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ (Σεπτέμβριος, 2025) Όπως αποτυπώνεται και στον Πίνακα 4, τα ποσοστά ανεργίας διαφοροποιούνται ανά περιφερειακή ενότητα. Συνεπώς, η εξομάλυνση των περιφερειακών ανισοτήτων αποτελεί κρίσιμη αναπτυξιακή ανάγκη για την περίοδο 2026-2030, απαιτώντας στοχευμένες παρεμβάσεις για την ενίσχυση της περιφερειακής ανταγωνιστικότητας, την προώθηση της σύγκλισης και τη βελτίωση των όρων διαβίωσης σε όλες τις περιφέρειες της χώρας. Επομένως, η ανάγκη για περαιτέρω ενίσχυση της απασχόλησης, ιδιαίτερα σε ομάδες που αντιμετωπίζουν δυσκολίες (νέοι, γυναίκες, μακροχρόνια άνεργοι, άτομα με αναπηρία), και για περαιτέρω μείωση της ανεργίας σε συγκεκριμένους τομείς της οικονομίας, σε επίπεδα συγκρίσιμα με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, είναι ιδιαίτερα αυξημένες. Υπό αυτό το πλαίσιο, αποτελεσματικές ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης, προγράμματα κατάρτισης και επανακατάρτισης, ενίσχυση της επιχειρηματικότητας και δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλής προστιθέμενης αξίας, αποτελούν κρίσιμα πεδία παρέμβασης.

Κατά το δεύτερο τρίμηνο του έτους 2025, η ελληνική οικονομία κατέγραψε θετικό ρυθμό ανάπτυξης ύψους 1,7%, οι επενδύσεις αυξήθηκαν κατά 6,5%, η ιδιωτική κατανάλωση κατά 1,1% και οι εξαγωγές κατά 1,9%, ενώ καταγράφηκε και μείωση των εισαγωγών κατά 3,2%. Το έτος 2025 η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας αναμένεται να αυξηθεί κατά 2,2%, συνεχίζοντας τη σταθερή της πορεία, συγκριτικά με την Ευρωζώνη, όπου η ανάπτυξη προβλέπεται στο 1,2%, σύμφωνα με την ΕΚΤ. Η επίδοση αυτή έρχεται μετά το έτος 2024, χρονιά κατά την οποία η Ελλάδα διατήρησε θετικούς ρυθμούς παρά το ασταθές διεθνές περιβάλλον, όταν η ανάπτυξη στην Ευρωζώνη περιορίστηκε στο 0,8%. Για το έτος 2026, προβλέπεται περαιτέρω ενίσχυση της ελληνικής οικονομίας, με ρυθμό αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ 2,4%. Η επιτάχυνση αυτή θα στηριχθεί στις μειώσεις φόρων, την ενίσχυση εισοδημάτων και επενδύσεων, τη διεύρυνση της απασχόλησης, την αξιοποίηση των πόρων του ΤΑΑ/Next Generation EU και τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που ενδυναμώνουν την παραγωγική βάση. Έτσι, η Ελλάδα αναμένεται να συνεχίσει και το έτος 2026 την ισχυρή και ανθεκτική αναπτυξιακή της πορεία, υπερβαίνοντας εκ νέου τον μέσο όρο της Ευρωζώνης (Πηγή: Προσχέδιο Κρατικού Προϋπολογισμού έτους 2026). Η ενίσχυση των εισοδημάτων συμβάλλει στην αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης και αποτελεί σημαντικό μοχλό οικονομικής ανάπτυξης. Από το έτος 2019 και μετά, οι μισθοί στην Ελλάδα έχουν αυξηθεί σημαντικά. Ο κατώτατος μισθός έχει ενισχυθεί σωρευτικά κατά 35,4%· παράλληλα, ο μέσος μισθός έχει ανέλθει στα 1.342 ευρώ το 2024 (αύξηση 28,3% από το έτος 2019) ενισχύοντας τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας και το διαθέσιμο εισόδημα. Επιπλέον, η οριζόντια μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 5,4 ποσοστιαίες μονάδες από το έτος 2019 έχει συμβάλλει αποφασιστικά στην αύξηση της απασχόλησης και στη μείωση του ποσοστού ανεργίας στη χώρα μας. Για τη διατήρηση και την αύξηση της προόδου στο εν λόγω πεδίο, απαιτούνται περαιτέρω παρεμβάσεις για την ενίσχυση των εισοδημάτων, την άμβλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των πολιτών. 2.1.3 Δημογραφικές εξελίξεις Το δημογραφικό πρόβλημα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα. Ο πληθυσμός της Ελλάδας συνεχίζει να συρρικνώνεται, ενώ η ηλικιακή σύνθεσή του μεταβάλλεται με ταχύτατους ρυθμούς. Η αρνητική δημογραφική τάση προβλέπεται να συνεχιστεί τις επόμενες δεκαετίες, με τον σοβαρές προκλήσεις, οι οποίες εκτείνονται από την αγορά εργασίας, την παραγωγικότητα και το συνταξιοδοτικό, μέχρι την εκπαίδευση και το σύστημα υγείας. Η δημογραφική κρίση επηρεάζει ήδη το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας, με μείωση των μαθητών στην προσχολική αγωγή και στις πρώτες τάξεις της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, δημιουργώντας ανάγκες για την αναδιοργάνωση των σχολικών μονάδων. Η γήρανση του πληθυσμού δημιουργεί επιπλέον πιέσεις στο σύστημα υγείας και κοινωνικής πρόνοιας, απαιτώντας αυξημένες επενδύσεις σε υποδομές και υπηρεσίες για την τρίτη ηλικία, καθώς και την ενίσχυση της μακροχρόνιας φροντίδας, προκειμένου να διασφαλιστούν η βιωσιμότητα του συστήματος και η βελτίωση της ποιότητας ζωής των ηλικιωμένων. Όσον αφορά στην αγορά εργασίας, κρίνεται αναγκαία η ενίσχυση της συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό, ιδίως από ομάδες που υπο-εκπροσωπούνται σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, όπως τα άτομα με αναπηρία (ΑμεΑ), οι νέοι, οι γυναίκες και τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Παράλληλα, η στοχευμένη κάλυψη κενών θέσεων εργασίας μέσω της προσέλκυσης και ενσωμάτωσης μεταναστών με δεξιότητες που συμπληρώνουν τις ανάγκες της ελληνικής οικονομίας, κρίνεται εξίσου σημαντική. Η ομαλή ένταξη των μεταναστών στον παραγωγικό και κοινωνικό ιστό μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στον περιορισμό των αρνητικών συνεπειών της δημογραφικής γήρανσης και τη διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής της χώρας. Επομένως, οι δημόσιες επενδύσεις είναι αναγκαίες για την επέκταση της λειτουργίας παιδικών σταθμών και νηπιαγωγείων, τη βελτίωση της ποιότητας της δημόσιας εκπαίδευσης, την ενίσχυση των μέτρων στήριξης των οικογενειών, την ανάπτυξη υποδομών και υπηρεσιών για την τρίτη ηλικία και την προώθηση πολιτικών ενεργού γήρανσης. Η αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος αποτελεί κρίσιμη προτεραιότητα για την περίοδο 2026-2030. 2.1.4 Ψηφιακός μετασχηματισμός και καινοτομία Ο ψηφιακός μετασχηματισμός αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την αύξηση της παραγωγικότητας, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών. Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, και με τη συνδρομή όλων των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων για την ανάπτυξη ψηφιακών υποδομών και υπηρεσιών, παραμένουν σημαντικές οι ανάγκες για την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων της ψηφιακής τεχνολογίας. υιοθέτηση ψηφιακών εργαλείων και λύσεων που θα ενισχύσουν την αποδοτικότητά τους, θα διευρύνουν την πρόσβασή τους σε νέες αγορές και θα βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητά τους. Η ανάπτυξη της ψηφιακής οικονομίας απαιτεί επίσης επενδύσεις σε ευρυζωνικές υποδομές νέας γενιάς, κέντρα δεδομένων, υπολογιστικό νέφος και τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης. Η δημόσια διοίκηση έχει προχωρήσει σημαντικά στην ψηφιοποίηση των υπηρεσιών της, αλλά απαιτείται περαιτέρω βελτίωση για την πλήρη διαλειτουργικότητα των συστημάτων, την απλοποίηση των διαδικασιών και τη βελτίωση της εμπειρίας των χρηστών. Οι ψηφιακές δεξιότητες των πολιτών και των εργαζομένων πρέπει να ενισχυθούν μέσω προγραμμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης, ώστε να διασφαλιστεί η ισότιμη συμμετοχή όλων στην ψηφιακή οικονομία και την κοινωνία της πληροφορίας. Η καινοτομία αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη και ευημερία. Απαιτείται ενίσχυση του εθνικού συστήματος έρευνας και καινοτομίας, με αύξηση των επενδύσεων σε Έρευνα και Ανάπτυξη (Ε&Α), ενίσχυση της σύνδεσης ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και ερευνητικών κέντρων με τις επιχειρήσεις, υποστήριξη καινοτόμων νεοφυών επιχειρήσεων (startups) και δημιουργία ευνοϊκού οικοσυστήματος για την ανάπτυξη και αξιοποίηση νέων τεχνολογιών και προϊόντων. 2.1.5 Κλιματική κρίση και πολιτική προστασία Η κλιματική κρίση και οι επιπτώσεις της αποτελούν μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα. Η ανάγκη για περιορισμό των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης και προσαρμογή σε αυτή φέρνει σημαντικές αλλαγές σε κρίσιμους τομείς για την οικονομία, όπως η ενέργεια, οι μεταφορές, η γεωργία και ο τουρισμός. Η μετάβαση στην πράσινη οικονομία απαιτεί σημαντικές επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, σε ενεργειακή αποδοτικότητα, σε ανθεκτικότητα κρίσιμων υποδομών, σε βιώσιμες μεταφορές και στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας. Η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης προϋποθέτει επίσης την ευαισθητοποίηση και την ενεργό συμμετοχή των πολιτών, των επιχειρήσεων και των τοπικών κοινωνιών. Προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, κίνητρα για υιοθέτηση πρακτικών κυκλικής οικονομίας και ενίσχυση της τοπικής αυτονομίας στη διαχείριση φυσικών πόρων συμβάλλουν στην οικοδόμηση ανθεκτικότητας έναντι των κλιματικών κινδύνων. μηχανισμούς πρόληψης και αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών. Οι επενδύσεις σε συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, αντιπλημμυρικά έργα, αντιπυρική προστασία και ενίσχυση των δομών έκτακτης ανάγκης αποτελούν προτεραιότητα. Επιπλέον, απαιτείται η ανάπτυξη μηχανισμών ταχείας αποκατάστασης των ζημιών και στήριξης των πληγεισών περιοχών και πληθυσμών. 2.1.6 Λοιπές προκλήσεις Το σύγχρονο διεθνές περιβάλλον χαρακτηρίζεται από αυξανόμενη γεωπολιτική ρευστότητα, οικονομική αβεβαιότητα και εντεινόμενες παγκόσμιες ανισορροπίες. Οι εξελίξεις αυτές επηρεάζουν άμεσα την πορεία της ελληνικής οικονομίας και καθιστούν αναγκαία τη συνεχή προσαρμογή των δημόσιων πολιτικών. Οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι διαταραχές στο διεθνές εμπόριο αναδεικνύουν την ανάγκη για ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της ανθεκτικότητας της χώρας. Η διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας, σε συνδυασμό με τη συνέχιση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, παραμένει καθοριστικός παράγοντας για τη διασφάλιση της μακροοικονομικής ισορροπίας. Παράλληλα, η ενίσχυση των επενδύσεων σε καίριους αναπτυξιακούς τομείς μπορεί να λειτουργήσει ως αντίβαρο απέναντι σε εξωγενείς κρίσεις, στηρίζοντας τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη και ενδυναμώνοντας την κοινωνική ανθεκτικότητα. προκλήσεων στις οποίες καλείται να ανταποκριθεί η χώρα, καθιστούν αναγκαίες συνθήκες τη συστηματική διαχείρισή τους, τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, και την εφαρμογή συντονισμένων και στοχευμένων παρεμβάσεων. πλεονεκτημάτων Η ελληνική οικονομία διαθέτει πλήθος διαρθρωτικών πλεονεκτημάτων τα οποία, εφόσον συνεχίσουν να αξιοποιούνται συστηματικά, μπορούν να στηρίξουν ένα βιώσιμο και καινοτόμο μοντέλο ανάπτυξης. Το φυσικό περιβάλλον, το κλίμα, η γεωγραφική θέση, ο πολιτιστικός πλούτος της χώρας συνιστούν μερικούς από τους παράγοντες που μπορούν να λειτουργήσουν ως μοχλοί οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής. 2.2.1 Γεωγραφική θέση Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας, ως σταυροδρόμι Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής, αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα που πρέπει να αξιοποιηθεί περαιτέρω. Η ανάπτυξη των υποδομών μεταφορών, η αναβάθμιση των λιμανιών και η διασύνδεσή τους με τα σιδηροδρομικά και οδικά δίκτυα ενισχύουν τη θέση της χώρας ως κόμβου εμπορίου και εφοδιαστικής αλυσίδας στην ευρύτερη περιοχή. Η ενίσχυση των δικτύων ενέργειας και αποθήκευσης, καθώς και η συμμετοχή της Ελλάδας σε περιφερειακά ενεργειακά έργα, δημιουργούν νέες προοπτικές για την εθνική οικονομία και την ενεργειακή ασφάλεια. 2.2.2 Φυσικό περιβάλλον και κλίμα Η βιοποικιλότητα, το εύκρατο κλίμα και ο πλούτος του φυσικού περιβάλλοντος της Ελλάδας δημιουργούν ευρείες δυνατότητες για πράσινη ανάπτυξη και βιώσιμη αξιοποίηση των φυσικών πόρων. Η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η προώθηση της κυκλικής οικονομίας και η προστασία των οικοσυστημάτων συνιστούν κεντρικούς άξονες της περιβαλλοντικής πολιτικής. Παράλληλα, η ενίσχυση του αγροδιατροφικού τομέα συμβάλλει στην περιφερειακή ανάπτυξη και στην προώθηση ποιοτικών εξαγώγιμων αγαθών. Η τουριστική πολιτική πρέπει να εστιάσει στη διαφοροποίηση του τουριστικού προϊόντος, προωθώντας μορφές θεματικού, πολιτιστικού τουρισμού και αγροτουρισμού. Η βιώσιμη αξιοποίηση των φυσικών πόρων και η προώθηση επενδύσεων φιλικών προς το περιβάλλον μπορούν να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα της χώρας. 2.2.3 Πολιτιστική κληρονομιά Η πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας συνιστά έναν από τους ισχυρότερους πυλώνες της εθνικής ταυτότητας και σημαντικό αναπτυξιακό κεφάλαιο. Η ενίσχυση τεχνολογιών πληροφορικής για την ψηφιοποίηση και την εξ αποστάσεως πρόσβαση σε πολιτιστικό περιεχόμενο, καθώς και η δημιουργία συνεργειών με τον τουρισμό και την εκπαίδευση, αποτελούν κεντρικές προτεραιότητες πολιτικής. 2.3. Η συμβολή των δημοσίων επενδύσεων Η αντιμετώπιση των μεγάλων προκλήσεων και η πληρέστερη αξιοποίηση των αναπτυξιακών δυνατοτήτων απαιτούν την αποτελεσματικότερη δυνατή κινητοποίηση όλων των διαθέσιμων πόρων, ιδιωτικών και δημόσιων, αλλά και τη συνέχιση της προσπάθειας για δημοσιονομική σταθερότητα και βιωσιμότητα. Για τη μέγιστη δυνατή κινητοποίηση ιδιωτικών πόρων, απαιτείται η συνέχιση της προσπάθειας αναδιάρθρωσης του παραγωγικού υποδείγματος της χώρας προς δραστηριότητες υψηλής προστιθέμενης αξίας και καινοτομίας. Ταυτόχρονα, πολύ σημαντικό αναπτυξιακό μοχλό αποτελεί η αποτελεσματική κινητοποίηση των εθνικών και ενωσιακών πόρων για την υλοποίηση επενδύσεων, έργων και μεταρρυθμίσεων. Η σταθερή δημοσιονομική πορεία που ακολουθεί η χώρα, σε συνδυασμό με την επιτυχημένη υλοποίηση των συγχρηματοδοτούμενων Προγραμμάτων και του ΤΑΑ και την υψηλή απορρόφηση των ενωσιακών πόρων, έχει οδηγήσει στη ραγδαία αύξηση των διαθέσιμων πόρων του ΑΠΔΕ για δημόσιες επενδύσεις τα τελευταία χρόνια. Χαρακτηριστικά, οι διαθέσιμοι πόροι για δημόσιες επενδύσεις το έτος 2019 ανέρχονταν σε 5,6 δισ. €. Το έτος 2024 οι αντίστοιχοι πόροι ανήλθαν σε 13,4 δισ., το έτος 2025 ανέρχονται σε 14.6 δισ., ενώ το έτος 2026 θα φτάσουν σε επίπεδα ρεκόρ της τελευταίας 16ετίας με 16,7 δισ. € (Διάγραμμα 1) για το διάστημα 2025 - 2026 Η υλοποίηση των δημόσιων επενδύσεων καταγράφεται άμεσα στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) και διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο στην πραγματοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων και τη στήριξη της ευρύτερης οικονομικής δραστηριότητας. Ειδικότερα, η διαχρονική εξέλιξη του ΑΠΔΕ από το έτος 2015 έως και το έτος 2026 και η ποσοστιαία (%) συμμετοχή του στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) της χώρας παρουσιάζεται στον Πίνακα που ακολουθεί. Πίνακας 2.3.1: Διαχρονική εξέλιξη δαπανών ΑΠΔΕ (2015-2026) (σε εκατ. ευρώ) ΑΠΔΕ Ετήσια Μεταβολή % ΑΕΠ ΑΠΔΕ ως % του ΑΕΠ 2015 681 5.725 6.406 -2,8% 175.363 3,7% 2016 833 5.454 6.287 -1,9% 174.448 3,6% 2017 1.327 4.623 5.950 -5,4% 177.378 3,4% 2018 2.638 3.599 6.237 4,8% 180.616 3,5% 2019 1.892 3.750 5.642 -9,5% 185.181 3,0% 2020 2.047 8.600 10.647 88,7% 167.540 6,4% 2021 1.358 7.336 307 9.001 -15,5% 184.575 4,9% 2022 1.696 6.486 2.843 11.025 22,5% 207.009 5,3% 2023 1.716 7.395 2.089 11.201 1,6% 224.686 5,0% 2024 2.465 7.449 3.401 13.314 18,9% 236.736 5,6%

ΑΠΔΕ Ετήσια Μεταβολή % ΑΕΠ ΑΠΔΕ ως % του ΑΕΠ 2025 3.250 6.450 4.900 14.600 9,7% 248.697 5,9% 2026 3.300 6.200 7.219 16.719 14,5% 260.035 6,4% Πηγή: Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας & Οικονομικών (Δ/νση Δημοσίων Επενδύσεων, Δ/νση Μακροοικονομικής Πολιτικής και Προβλέψεων) Τα επίπεδα των δαπανών ΠΔΕ, ΤΑΑ και ΑΕΠ αποτελούν για το έτος 2025 εκτίμηση και για το έτος 2026 πρόβλεψη. Από την ανάλυση των στοιχείων προκύπτει ότι οι δαπάνες του ΑΠΔΕ από το έτος 2020 και μετά κυμαίνονται μεταξύ 4,9%-6,4% του ΑΕΠ, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από το 3%3,7% του ΑΕΠ που σημειωνόταν παλαιότερα. To έτος 2025 εκτιμάται ότι θα δαπανηθεί το σύνολο του Προϋπολογισμού του ΑΠΔΕ (14,6 δισ. ευρώ), σημειώνοντας αύξηση 9,7% σε σχέση με το ήδη σημαντικά αυξημένο ΑΠΔΕ του έτους 2024. Η ανοδική πορεία των διαθέσιμων πόρων για επενδύσεις συνεχίζεται και το έτος 2026, με περαιτέρω αύξηση του Προϋπολογισμού Δημοσίων Επενδύσεων κατά 14,5% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Οι πόροι ΑΠΔΕ του έτους 2026 αντιστοιχούν στο 6,4% του ΑΕΠ. Οι ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου της Γενικής Κυβέρνησης (ως % του ΑΕΠ) για την Ελλάδα και τα κράτη-μέλη της Ευρωζώνης, από το έτος 2015 και μετά, παρουσιάζονται στον Πίνακα που ακολουθεί. Πίνακας 2.3.2: Ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου της Γενικής Κυβέρνησης (% του ΑΕΠ) (μεταβαλλόμενη σύνθεση) 2015 3,9% 2,9% 2016 3,6% 2,8% 2017 4,5% 2,8% 2018 3,2% 2,9% 2019 2,5% 3,0% 2020 3,1% 3,3% 2021 3,6% 3,2% 2022 3,7% 3,1% 2023 3,9% 3,3% 2024 3,6% 3,5%

(μεταβαλλόμενη σύνθεση) 2025 5,7% 3,5% 2026 6,9% 3,6% Πηγές: Για την Ελλάδα: δημοσιονομικά στοιχεία Ελληνικής Στατιστικής Αρχής για την περίοδο 2006-2024 (2η κοινοποίηση για το έτος 2024, Οκτώβριος 2025), προβλέψεις του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους για τα έτη 2025-2026 (Draft Budgetary Plan 2026, προσαρμοσμένα ως προς το ΑΕΠ για την αναθεώρηση ετήσιων Εθνικών Λογαριασμών έτους 2024). Για τα κράτη-μέλη Ευρωζώνης, δημοσιονομικά στοιχεία Eurostat για την περίοδο 2006-2024, εαρινές εκτιμήσεις της EC/ DG ECFIN για τα έτη 2025-2026 (Statistical Annex of European Economy Spring 2025). Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά στις δημόσιες επενδύσεις χρηματοδοτούμενες από εθνικούς πόρους, αυτές εντάσσονται σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα που θέτει στρατηγικούς στόχους, ιεραρχεί τις αναπτυξιακές προτεραιότητες, παρακολουθεί, ελέγχει και αξιολογεί τις επενδυτικές παρεμβάσεις έναντι μετρήσιμων στόχων, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διαμόρφωση της δομής πάνω στην οποία οικοδομείται ο παραγωγικός ιστός της οικονομίας. Η εμπειρία από την πρώτη προγραμματική περίοδο του ΕΠΑ έδειξε τη σημασία του συστηματικού προγραμματισμού και της αποτελεσματικής διαχείρισης των εθνικών πόρων για την επίτευξη των εθνικών αναπτυξιακών στόχων.

αναπτυξιακούς στόχους (Διάγραμμα 2). Διάγραμμα 2: Αναπτυξιακοί στόχοι ΕΠΑ 2021-2025 (Πηγή: Ενδιάμεση έκθεση Προόδου Υλοποίησης ΕΠΑ 2021 – 2025) Η αναπτυξιακή στρατηγική του ΕΠΑ 2021-2025 διαρθρώνεται σε πέντε βασικούς άξονες, καθένας από τους οποίους εξειδικεύεται σε συγκεκριμένους επιμέρους στόχους. Πρώτον, η έξυπνη ανάπτυξη επικεντρώνεται στην έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη, την καινοτομία και επιχειρηματικότητα, καθώς και στον ψηφιακό μετασχηματισμό. Δεύτερον, η πράσινη ανάπτυξη στοχεύει στη μετάβαση στην κυκλική οικονομία, την προστασία του περιβάλλοντος και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Τρίτον, η κοινωνική ανάπτυξη εστιάζει σε τέσσερις βασικούς τομείς κοινωνικής πολιτικής: την υγεία, την απασχόληση, την παιδεία και τον αθλητισμό, όπως επίσης την κοινωνική συνοχή. Τέταρτον, η ανάπτυξη υποδομών αφορά την ανάπτυξη, τη βελτίωση και τον εκσυγχρονισμό των δικτύων, των μεταφορών και της εφοδιαστικής αλυσίδας. Τέλος, η ενίσχυση της εξωστρέφειας αξιοποιεί τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της χώρας σε τομείς με υψηλές αναπτυξιακές

επιλεγμένοι κλάδοι της βιομηχανίας. Με βάση τα στοιχεία υλοποίησης του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης 2021-2025, καταγράφεται μια ουσιαστική και πολυεπίπεδη προσπάθεια αναπτυξιακού μετασχηματισμού της χώρας, η οποία υλοποιείται μέσω στοχευμένων παρεμβάσεων σε πέντε στρατηγικούς άξονες προτεραιότητας. Η έξυπνη ανάπτυξη και η ψηφιακή μετάβαση, που αντιπροσωπεύει σημαντικό μερίδιο των προγραμματισμένων επενδύσεων, καθίσταται κεντρικός πυλώνας της αναπτυξιακής στρατηγικής, με έμφαση στον ριζικό εκσυγχρονισμό της δημόσιας διοίκησης, την ανάπτυξη ερευνητικής τεχνογνωσίας και την καθολική προώθηση των ψηφιακών δεξιοτήτων, ενώ παράλληλα προωθούνται με αποφασιστικότητα η ψηφιακή διασύνδεση των δημόσιων υπηρεσιών και ο εκσυγχρονισμός του δικαστικού συστήματος. Η πράσινη ανάπτυξη συγκεντρώνει μεγάλο μέρος των επενδύσεων του προγράμματος, αντανακλώντας τη στρατηγική για την ενίσχυση της κλιματικής ανθεκτικότητας της χώρας, με εντυπωσιακή κινητοποίηση πόρων στην πρόληψη και διαχείριση κινδύνων, την ανάπτυξη βιώσιμων πράσινων πόλεων και την ολοκληρωμένη προστασία του περιβάλλοντος. Επιπλέον, η ανάπτυξη υποδομών αποτελεί έναν ακόμη κρίσιμο πυλώνα της αναπτυξιακής πολιτικής, με στρατηγικές επενδύσεις στο οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο, λιμενικές υποδομές, ενεργειακά δίκτυα και οδική ασφάλεια. Παράλληλα, η πρόσφατη αναθεώρηση του τομεακού προϋπολογισμού που αφορά στις υποδομές, με σημαντική αύξηση των διαθέσιμων πόρων για την ανάπτυξη και αποκατάσταση κρίσιμων υποδομών μετά τις φυσικές καταστροφές, υπογραμμίζει τη στρατηγική προτεραιότητα που δίνεται στην ενίσχυση των δικτύων υποδομών της χώρας, ως θεμελιώδη προϋπόθεση για την αναπτυξιακή πορεία και την άμεση ευθυγράμμισή της με τις νέες προκλήσεις. Η κοινωνική ανάπτυξη, που κατέχει επίσης κεντρική θέση στον αναπτυξιακό σχεδιασμό, επικεντρώνεται στον ουσιαστικό εκσυγχρονισμό των εκπαιδευτικών και υγειονομικών υποδομών, την προώθηση κοινωνικών επενδύσεων και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των ανισοτήτων, με ιδιαίτερη μέριμνα για τις νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές της χώρας. Τέλος, η εξωστρέφεια συμβάλλει ουσιαστικά στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας μέσω της στρατηγικής προώθησης του τουρισμού, της ανάδειξης και προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς και της ουσιαστικής στήριξης των Σημειώνεται ότι το Πρόγραμμα για τα έτη 2021-2025 παρουσιάζει ιδιαίτερα υψηλή απορροφητικότητα, με υψηλό ποσοστό υλοποίησης επί του συνόλου της επιλέξιμης δημόσιας δαπάνης, ενώ ταυτόχρονα καταγράφεται σημαντική δυναμική στις εντάξεις νέων έργων, γεγονός που αποδεικνύει τόσο την αποτελεσματική διαχείριση και αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων όσο και τη συνεχή δέσμευση για την ενίσχυση της αναπτυξιακής δυναμικής σε όλη την επικράτεια της χώρας. Πίνακας 5: Εξέλιξη αρχικού προϋπολογισμού ΕΠΑ 2021 – 2025 και αναθεωρήσεις ΕΞΕΛΙΞΗ ΑΡΧΙΚΟΥ Π/Υ ΕΠΑ 2021-2025 ΕΓΚΡΙΣΗ 1η Αναθεώρηση 2η Αναθεώρηση 3η Αναθεώρηση 4η Αναθεώρηση 10/9/2020 31/12/2021 27/12/2023 30/9/2024 27/8/2025 ΤΟΜΕΑΚΑ 6845 6845 6446 7560 7510 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΑ 2250 2250 2250 2250 2.250 ΕΙΔΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ 155 455 1944 1944 2170,69 ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ 750 1100 10 90 50 ΣΥΝΟΛΟ 10000 10650 10650 11844 11980,69 Πίνακας 6: Πορεία ΕΠΑ 2021-2025 (Στοιχεία 27/10/25) ΑΡΧΙΚΟΣ Π/Υ Π/Υ ΜΕ ΥΠΕΡΔΕΣΜΕΥΣΗ Π/Υ ΕΝΤΑΓΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ Π/Υ ΝΟΜΙΚΩΝ ΔΕΣΜΕΥΣΕΩΝ ΠΛΗΡΩΜΕΣ ΤΟΜΕΑΚΑ 7510 11387 9360 6990 4959 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΑ 2250 2925 2679 2107 1532 ΕΙΔΙΚΑ 2170 3074 2625 2022 1733 11930 17386 14664 11119 8224 Ο προϋπολογισμός υλοποίησης και ολοκλήρωσης των έργων της ΠΠ 2021-2025 μετά την 31η/12/2025 εκτιμάται στα 5,8 δισ., με τα εν λόγω συνεχιζόμενα έργα να παρακολουθούνται διακριτά από τα έργα της ΠΠ 2026-2030, υπό ειδικούς κανόνες διαχείρισης και με ορίζοντα ολοκλήρωσης το έτος 2028. Η ενδιάμεση έκθεση προόδου για την υλοποίηση του Εθνικού Προγράμματος

διδάγματα που διαμορφώνουν τον στρατηγικό προσανατολισμό της επόμενης προγραμματικής περιόδου. Το ΕΠΑ 2021-2025, βάσει του στρατηγικού σχεδιασμού που προέκυψε μέσω της ορθής ιχνηλάτησης, καταγραφής και ιεράρχησης των αναγκών, πέτυχε σημαντικά βήματα ως προς την αξιοποίηση των δημοσίων πόρων και τον εν γένει εκσυγχρονισμό της χώρας. Με την ενεργοποίηση όλων των αναπτυξιακών στόχων διαφάνηκε η συντονισμένη προσπάθεια των φορέων για ουσιαστική αλλαγή της εικόνας της χώρας, έχοντας ως κοινό παρονομαστή την περιβαλλοντική βιωσιμότητα, την οικονομική και κοινωνική συμπερίληψη, την παραγωγική και οικονομική ανάπτυξη. Από το σύνολο των 62 αξόνων προτεραιότητας ενεργοποιήθηκαν οι 59, εικόνα που προσδίδει στον συνολικό βαθμό αναγκαιότητας των παρεμβάσεων και τον καταλυτικό ρόλο που διαδραματίζουν οι δημόσιες επενδύσεις στη χώρα. Έχουν τεθεί οι βάσεις για έξυπνη και κοινωνική ανάπτυξη, ενίσχυση της πράσινης οικονομίας, ανάπτυξη των υποδομών και ενίσχυση της εξωστρέφειας. Επιπλέον, επιτεύχθηκε η έντονη έμφαση στην περιφερειακή σύγκλιση και την κοινωνική ενσωμάτωση, αναγνωρίζοντας την ανάγκη υποστήριξης των γεωγραφικά απομακρυσμένων περιοχών και των κοινωνικά αποκλεισμένων ομάδων του πληθυσμού. Ανάγκη η οποία είχε τονιστεί μέσω του στρατηγικού σχεδιασμού του Προγράμματος αλλά και της βαρύτητας του προϋπολογισμού του ΕΠΑ στα επιμέρους Περιφερειακά Προγράμματα Ανάπτυξης. Η υιοθέτηση ενός συστήματος δεικτών για την παρακολούθηση και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων διευκόλυνε τη διαδικασία λήψης αποφάσεων και τον υπολογισμό της απορρόφησης του προγράμματος στην κοινωνία. Ωστόσο, αναδείχθηκε η αναγκαιότητα της αντίστοιχης εκπαίδευσης και ενημέρωσης των δικαιούχων για τη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας του συστήματος. Περαιτέρω, και όπως επιβεβαιώθηκε και από την Ενδιάμεση Έκθεση Προόδου, κατά τα πρώτα χρόνια της εφαρμογής του ΕΠΑ διαπιστώθηκαν καθυστερήσεις στην υλοποίηση των έργων για μια σειρά από λόγους που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την αυξημένη γραφειοκρατία στις διαδικασίες χρηματοδότησης, καθώς και τους περιορισμένους διαθέσιμους πόρους για την εκπλήρωση των σχετικών υποχρεώσεων. Προκλήσεις οι οποίες αντιμετωπίστηκαν σε σημαντικό βαθμό μέσω: α. της ολιστικής μεταρρύθμισης του ν. 5140/2024 «Νέο Αναπτυξιακό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και συμπληρωματικές διατάξεις» (Α’ 154), με πλήθος παρεμβάσεων για την επιτάχυνση και την αποτελεσματικότητα των σχετικών με τη χρηματοδότηση διαδικασιών, οι οποίες θα τεθούν σε πλήρη εφαρμογή από την β. της σταθερής και εντυπωσιακής, σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, αύξησης των διαθέσιμων εθνικών πόρων για δημόσιες επενδύσεις. Συνεπώς, λαμβάνοντας υπόψη τις προκλήσεις της πρώτης προγραμματικής περιόδου, καθώς και τις ανάγκες και προκλήσεις της νέας πενταετίας και αναγνωρίζοντας το υφιστάμενο περιβάλλον, προκύπτει ο εντοπισμός της θέσης στρατηγικού σχεδιασμού που απαιτείται μέσω του εργαλείου της ανάλυσης SWOT. Η ανάλυση SWOT που έλαβε χώρα, ανέλυσε τα δεδομένα της υφιστάμενης κατάστασης (baseline), με τρόπο συμβατό με τις βέλτιστες πρακτικές και την εγκεκριμένη επιστημονική μεθοδολογία. Η συνδυασμένη ανάλυση των ισχυρών σημείων και των αδυναμιών από κοινού με τις ευκαιρίες και τις απειλές που συνδέονται με το εξωτερικό περιβάλλον της Ελλάδας είχε ως αποτέλεσμα την προκαταρκτική διαμόρφωση των στόχων και τελικά τη διαμόρφωση της στρατηγικής. Ο εντοπισμός των στρατηγικών στόχων, των τομέων παρέμβασης και των επενδυτικών προτεραιοτήτων ακολουθεί τόσο bottom up όσο και top down προσέγγιση, λαμβάνοντας υπόψη αφενός τις προτεραιότητες που αναδεικνύονται από υφιστάμενες ανάγκες αλλά και δυνατότητες και ευκαιρίες-όπως εκφράστηκαν από δημόσιους φορείς, την αγορά και τους χρήστες- και αφετέρου τους στόχους πολιτικής, τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται από εθνικά και ευρωπαϊκά σχήματα και εργαλεία χρηματοδότησης, τις πρωτοβουλίες και επενδύσεις και τις τεχνολογικές τάσεις (technology trends), καθώς και τους ενισχυμένους εθνικούς πόρους που είναι διαθέσιμοι σε ετήσια βάση για: α. την ολοκλήρωση των έργων τα έτη 2021-2025 και β. την υλοποίηση νέων παρεμβάσεων τα έτη 2026-2030, και οι οποίοι για την 5ετία 2026 -2030 αθροίζουν περί τα 19 δισ. €. Υπό το ανωτέρω πλαίσιο, κεντρικός στόχος της νέας Προγραμματικής Περιόδου είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και ανθεκτικότητας της ελληνικής οικονομίας και η εδραίωση μιας κοινωνικά δίκαιης ανάπτυξης απέναντι σε μεγάλες προκλήσεις και ενδεχόμενες αστάθμητες εξελίξεις, μέσω της εντατικοποίησης της αλλαγής του παραγωγικού υποδείγματος της οικονομίας, της μέγιστης δυνατής σύγκλισης των περιφερειών, της πλήρους αξιοποίησης των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας, της διασφάλισης της κοινωνικής συνοχής και της προστασίας του περιβάλλοντος. Το ΕΠΑ 2026-2030 καλείται να συμβάλει καθοριστικά στη διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής της χώρας, στην αντιμετώπιση διαρθρωτικών προκλήσεων και στην πληρέστερη αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων, με στόχο την επιτάχυνση της σύγκλισης της Ελλάδας με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών. 4.1. Άξονες σχεδιασμού και συστατικά στοιχεία ΕΠΑ 2026-2030 Ο σχεδιασμός της 2ης Προγραμματικής Περιόδου λαμβάνει υπόψη: α. τις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί έναντι έργων ενταγμένων στο ΕΠΑ 20212025, β. τις εθνικές και ενωσιακές αναπτυξιακές προτεραιότητες και προκλήσεις της νέας περιόδου, γ. τα ετήσια και μεσοπρόθεσμα δημοσιονομικά όρια του Κρατικού Προϋπολογισμού, δ. την αρχή της συμπληρωματικότητας με τις συγχρηματοδοτούμενες από την Ευρωπαϊκή Ένωση παρεμβάσεις, ε. τις ανάγκες που προκύπτουν από την εφαρμογή του ν. 5140/2024 «Νέο Αναπτυξιακό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και συμπληρωματικές διατάξεις» (Α’ 154), στο οποίο εισάγονται μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίες για τη βελτιστοποίηση του προγραμματισμού και της παρακολούθησης των έργων με τη θέσπιση και ενεργοποίηση μηχανισμών, όπως ο Άξονας Μακροχρόνιων Δεσμεύσεων και το Μητρώο Αναγκών Συντήρησης και Λειτουργίας, την ομαλή υποδοχή στο ΕΠΑ των έργων που χρηματοδοτούνται από εθνικούς πόρους αλλά εντάσσονταν στο συγχρηματοδοτούμενο σκέλος του ΑΠΔΕ, στ. τις προτάσεις των Φορέων, όπως αυτές υποβλήθηκαν σε απάντηση της με αρ. πρωτ. 59077/03.04.2025 (ΑΔΑ: 61ΜΣΗ-6ΞΨ) Εγκυκλίου Σχεδιασμού του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης (EΠΑ) 2026-2030, αναφορικά με την κατάρτιση του Π/Υ των οικείων Προγραμμάτων και το νέο θεσμικό πλαίσιο του ΕΠΑ, ζ. τις προτάσεις της Συμβουλευτικής Ομάδας που έχει συγκροτηθεί με την υπό στοιχεία 81248 ΕΞ 2025/13-5-2025 (Β’ 2428) απόφαση της Γενικής Γραμματέως ΠΔΕ-ΕΠΑ, αποτελούμενης από στελέχη Υπηρεσιών Διαχείρισης Υπουργείων και Περιφερειών, με έργο την κατάρτιση πρότασης για τη θέσπιση νέου πλαισίου για τη διαχείριση του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης (ΕΠΑ), την ολοκλήρωση της τρέχουσας ΠΠ 2021-2025 και τον σχεδιασμό της νέας ΠΠ 2026-2030. • Ενισχυμένος προϋπολογισμός Με βάση: α. τις προβλέψεις του Πολυετούς Δημοσιονομικού Προγραμματισμού (ΠΔΠ) 20252029 με τους σταθερά αυξανόμενους ετήσιους εθνικούς πόρους και β. τις αυξημένες αναπτυξιακές ανάγκες, οι πόροι του ΕΠΑ 2026-2030 ανέρχονται σε περίπου 16.627 δισ. €, συμπεριλαμβανομένης της υπερδέσμευσης σε ποσοστό 130% για την ένταξη και υλοποίηση νέων έργων, την ένταξη της πενταετούς δαπάνης έργων που χρηματοδοτούνταν με εθνικούς πόρους και βρίσκονταν ενταγμένα στο συγχρηματοδοτούμενο σκέλος του ΑΠΔΕ, καθώς και την υλοποίηση έργων που είχαν ενταχθεί στο ΕΠΑ 2021-2025 προς ωρίμανση και μεταφορά τους στη νέα Προγραμματική Περίοδο. • Επαρκείς πόροι για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων της ΠΠ 2021-2025: Συμπληρωματικά των ανωτέρω πόρων της ΠΠ 2026-2030, πόροι εκτιμώμενου (κατά τη σύνταξη του παρόντος) ύψους 5,8 δισ. € θα διατεθούν για την αποπληρωμή των δεσμεύσεων των έργων της ΠΠ 2021-2025, μέσω διακριτής παρακολούθησης και ειδικών κανόνων με ορίζοντα ολοκλήρωσης το έτος 2028. • Συμπληρωματικότητα με τα συγχρηματοδοτούμενα Προγράμματα και το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας: Το ΕΠΑ σχεδιάζεται και θα εξειδικευθεί μετά την έγκρισή του σε πλήρη συμπληρωματικότητα με τα ενωσιακά προγράμματα και χρηματοδοτικά μέσα, αποφεύγοντας επικαλύψεις και μεγιστοποιώντας την αποτελεσματικότητα των δημόσιων πόρων. • Καθοριστική συμβολή στην υλοποίηση της εθνικής στρατηγικής για την τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη. Ενδεικτικές διαφοροποιήσεις από την προηγούμενη ΠΠ είναι αφενός οι αυξημένοι πόροι που διατίθενται για την υλοποίηση νέων έργων από τα Περιφερειακά Προγράμματα, συνεκτιμώντας παράγοντες όπως η ορεινότητα, η νησιωτικότητα και το δημογραφικό, και αφετέρου οι διαθέσιμοι πόροι για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων των έργων των Περιφερειακών Προγραμμάτων Ανάπτυξης 2021-2025. • Έμφαση σε στρατηγικές προτεραιότητες: Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις

ενίσχυση της ανθεκτικότητας σε κρίσεις, και την κοινωνική συνοχή και ανάπτυξη. • Αποκέντρωση διαδικασιών και ενδυνάμωση των φορέων χάραξης πολιτικής και των Υπηρεσιών Διαχείρισης: Παράλληλα με την ενδυνάμωση των φορέων πολιτικής όπως αυτή προκύπτει από τους αυξημένους πόρους που έχουν στη διάθεσή τους, καθώς και τη διατήρηση της αποφασιστικής αρμοδιότητάς τους στην αξιοποίηση των Προϋπολογισμών των οικείων προγραμμάτων, πλήθος διαδικασιών εκσυγχρονίζεται και αποκεντρώνεται με το υπό επεξεργασία νέο θεσμικό πλαίσιο του ΕΠΑ, με αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη αυτονομία και την ταχύτερη και αποτελεσματικότερη υλοποίηση. • Καινοτόμα χρηματοδοτικά εργαλεία: Επέκταση της χρήσης χρηματοδοτικών μέσων (εγγυήσεις, δάνεια, συμμετοχές σε κεφάλαιο) και των Συμπράξεων Δημοσίου-Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) για τη μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων. • Πενταετής κανονική διάρκεια Προγραμματικής Περιόδου συν δύο έτη για την ολοκλήρωση του φυσικού και οικονομικού αντικειμένου των έργων. Το ολοκληρωμένο αναπτυξιακό πλαίσιο του ΕΠΑ 2026-2030 διαρθρώνεται στους ακόλουθους 6+1 Αναπτυξιακούς Στόχους: (Οι ειδικοί στόχοι και οι προτεραιότητες που συνοδεύουν την ανάλυση της παρούσας ενότητας αποτελούν ενδεικτικές αναφορές και θα εξειδικευθούν περαιτέρω μετά την έγκριση των Προγραμμάτων) ▪ Κοινωνική συνοχή και ανάπτυξη ▪ Ανάπτυξη υποδομών και μεταφορών ▪ Πολιτική προστασία και αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης ▪ Καινοτομία-εξωστρέφεια και ανταγωνιστικότητα ▪ Ψηφιακός μετασχηματισμός και τεχνητή νοημοσύνη ▪ Πράσινη ανάπτυξη και πράσινος μετασχηματισμός ▪ Υποστήριξη προγραμμάτων 4.2.1 Κοινωνική συνοχή και ανάπτυξη Διατηρώντας και ενισχύοντας την επιτυχημένη προσέγγιση της πρώτης περιόδου, ο άξονας της κοινωνικής συνοχής στοχεύει στην άμβλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, την ενίσχυση της περιφερειακής σύγκλισης και την προώθηση της κοινωνικής ενσωμάτωσης όλων των ομάδων του πληθυσμού, με ιδιαίτερη έμφαση στις ευάλωτες ομάδες και τις απομακρυσμένες περιοχές. Ο άξονας της κοινωνικής συνοχής διασφαλίζει ότι η οικονομική ανάπτυξη συνοδεύεται από κοινωνική πρόοδο και ευημερία για το σύνολο των πολιτών, με ιδιαίτερη έμφαση στις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Ο στόχος της κοινωνικής συνοχής εξειδικεύεται σε πέντε (5) επιμέρους ειδικούς στόχους που αντιστοιχούν σε τομείς κοινωνικής πολιτικής: ▪ Υγεία ▪ Παιδεία ▪ Αθλητισμός ▪ Απασχόληση και ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού ▪ Συμβολή στην αντιμετώπιση του στεγαστικού και του δημογραφικού προβλήματος. Αναδεικνύονται πέντε βασικές προτεραιότητες που καλούνται να εξυπηρετήσουν τους ειδικούς στόχους της κοινωνικής συνοχής, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός δίκαιου και συμπεριληπτικού κοινωνικού μοντέλου (Διάγραμμα 3).