Αποφάσεις - Ανακοινώσεις — ΦΕΚ A' 58/2003

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ F

ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ Αρ. Φύλλου 58 5 Μαρτίου 2003 ΠΡΑΞΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ (1) Πράξη 5 της 27.2.2003 Έγκριση Εθνικού Προγράμματος μείωσης εκπομπών αε?ρίων φαινομένου θερμοκηπίου (2000-2010) σύμφωνα με το άρθρο τρίτο (παράγραφος 3) του Ν. 3017/2002 (ΦΕΚ Α~ 117). ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Έχοντας υπόψη: α. Τις διατάξεις της παραγράφου 3 του άρθρου τρίτου του Ν. 3017/2002 «Κύρωση του Πρωτοκόλλου του Κιότο στη Σύμβαση - πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την αλ?λαγή του κλίματος» (ΦΕΚ Α΄117), β. την υπ΄ αριθμ. 2002/358/ΕΚ Απόφαση του Συμβουλί?ου της 25ης Απριλίου 2002 «για την έγκριση, εξ΄ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, του Πρωτοκόλλου του Κυό?το στη Σύμβαση - Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για τις κλιματικές μεταβολές και από την από κοινού τήρηση των σχετικών δεσμεύσεων» ΕΕ L 130, σ. 1, γ. τις διατάξεις του Ν. 1650/1986 «Για την προστασία του Περιβάλλοντος» (ΦΕΚ Α΄160), δ. τις διατάξεις των άρθρων 23 (παρ. 1) και 24 του Ν. 1558/1985 «Κυβέρνηση και Κυβερνητικά Όργανα» (ΦΕΚ Α΄137) και των άρθρων 9 και 13 του Π.Δ 437/1985 «Καθο?ρισμός και ανακατανομή των αρμοδιοτήτων των Υπουρ?γείων» (ΦΕΚ Α΄157), ε. τις διατάξεις του άρθρου 29Α του Ν. 1558/1985 (ΦΕΚ Α΄ 137), όπως το άρθρο αυτό προστέθηκε με το άρθρο 27 του Ν. 2081/1992 «Ρύθμιση του θεσμού των Επιμελητη?ρίων, τροποποίηση διατάξεων του Ν. 1712/1987 για τον εκσυγχρονισμό των επαγγελματικών οργανώσεων των εμπόρων, βιοτεχνών και λοιπών επαγγελματιών και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ Α’ 154)και τροποποιήθηκε με το άρθρο 1 παρ. 2 περ. α΄ του Ν. 2469/1997 «Περιορισμός και βελτίω?ση της αποτελεσματικότητας των κρατικών δαπανών και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ Α’ 38), στ. την από 24.2.2003 εισήγηση της Υπουργού Περιβάλ?λοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, αποφασίζει: Άρθρο πρώτο Εγκρίνεται το Εθνικό Πρόγραμμα μείωσης εκπομπών αερίων φαινομένου θερμοκηπίου (2000-2010), το οποίο έχει ως εξής:

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Διεθνείς υποχρεώσεις

1.1 ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΟΥ ΚΥΟΤΟ 1.1.1 Γενικά χαρακτηριστικά Η 3η Σύνοδος των Συμβαλλομένων Μερών της Σύμβα?σης, που έλαβε χώρα στο Κυότο τον Δεκέμβριο του 1997, ολοκλήρωσε τις διαπραγματεύσεις σχετικά με τον καθο?ρισμό ενός νομικού οργάνου: του Πρωτοκόλλου του Κυό?το για την κλιματική αλλαγή (στο εξής το Πρωτόκολλο). Το Πρωτόκολλο εξασφαλίζει μία διαδικασία βάσει της οποίας μελλοντικές δράσεις για την αντιμετώπιση της κλι?ματικής μεταβολής μπορεί να εντατικοποιηθούν. Καθορί?ζει για πρώτη φορά νομικά δεσμευτικούς στόχους για τον περιορισμό των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου και επιβεβαιώνει την ανάγκη συνεργασίας της διεθνούς κοινότητας σε θέματα που αφορούν σε ένα σημαντικότα?το περιβαλλοντικό πρόβλημα. Το κεντρικό σημείο του Πρωτοκόλλου είναι οι νομικά κα?τοχυρωμένες δεσμεύσεις των αναπτυγμένων κρατών να ελαττώσουν - μεμονωμένα ή σε συνεργασία με άλλες χώ?ρες - τις εκπομπές 6 αερίων του θερμοκηπίου (CO2, CH4, N2O, HFC, PFC και SF6) αρχικά την περίοδο 2008-2012 σε ποσοστό μεγαλύτερο του 5% από τα επίπεδα του 1990. Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) δεσμεύτηκε για μείωση των εκ?πομπών της κατά 8%, οι ΗΠΑ για 7%, η Ιαπωνία για 6%, ενώ άλλες χώρες όπως η Ρωσία και η Αυστραλία δεσμεύ?τηκαν να περιορίσουν το ρυθμό αύξησης των εκπομπών τους. Για την επίτευξη των στόχων αυτών, το Πρωτόκολλο προβλέπει τη χρήση των παρακάτω: • προαιρετική υιοθέτηση κοινών πολιτικών και μέτρων • διαπραγμάτευση δικαιωμάτων εκπομπών (Emissions Trading/ET) •εφαρμογή προγραμμάτων από κοινού (Joint Imple?mentation/JI) • δημιουργία ενός μηχανισμού καθαρής ανάπτυξης (Clean Development Mechanism/CDM) • προστασία και επαύξηση των δασικών εκτάσεων. 1.1.2. Yποχρεώσεις της ΕΕ και της Ελλάδας Στο πλαίσιο των δεσμεύσεων, που απορρέουν από το Πρωτόκολλο του Κυότο, η ΕΕ έχει δεσμευτεί, βάσει του άρθρου 4 του Πρωτοκόλλου, για μείωση των εκπομπών της κατά 8% την περίοδο 2008-2012. Ο διακανονισμός των επιμέρους υποχρεώσεων, στο εσωτερικό της ΕΕ απο?τέλεσε το αντικείμενο συμφωνίας, στο Συμβούλιο Υπουρ?657

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στην

Ελλάδα για τα έτη 1990 - 2000 2.1 ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΓΙΑ ΤΑ ΕΤΗ 1990 - 2000 Στο κεφάλαιο αυτό, παρουσιάζονται οι εκτιμήσεις για τις εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου, κατά την περίοδο 1990-2000. Επισημαίνεται ότι το έτος βάσης για το διοξεί?διο του άνθρακα (CO2), το μεθάνιο (CH4) και το υποξείδιο του αζώτου (N2O) είναι το 1990, ενώ για τα F-gases (HFCs, PFCs και SF6), χρησιμοποιήθηκε ως έτος βάσης το 1995. Στον Πίνακα 2.1 παρουσιάζονται συγκεντρωτικά αποτε?λέσματα των εκπομπών για τα 6 αέρια του θερμοκηπίου για την περίοδο 1990 - 2000. Ακολουθώντας τις Οδηγίες του IPCC για τη σύνταξη των εθνικών απογραφών, οι εκ?πομπές από τις διεθνείς εναέριες και θαλάσσιες μεταφο?ρές δεν περιλαμβάνονται στις συνολικές εθνικές εκπο?μπές. Οι εκπομπές των τριών βασικών αερίων (CO2, CH4 και NO) που καλύπτονται από τη Σύμβαση - Πλαίσιο έχουν αυξηθεί κατά 23% περίπου σε σχέση με το 1990 και κατά συνέπεια ο στόχος που είχε υιοθετηθεί στο πλαίσιο της Σύμβασης δεν έχει επιτευχθεί. Επιπλέον, η συνολική αύ?ξηση των εκπομπών και των 6 αερίων είναι 23.4% σε σχέ?ση με τις εκπομπές του έτους βάσης. Οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα αποτελούν την πλειοψηφία των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμο?κηπίου, αφού ευθύνονταν για το 80.6% περίπου των συ?νολικών εκπομπών στην Ελλάδα το 2000, ενώ το μεθάνιο και το υποξείδιο του αζώτου ευθύνονταν για το 7.9% και 8.2% αντίστοιχα. Τέλος, τα F-gases (HFCs, PFCs και SF6), ευθύνονταν για το υπόλοιπο 3.3%. Όσον αφορά στη συνεισφορά των επιμέρους τομέων (Διάγραμμα 2.1), οι δραστηριότητες που έχουν σχέση με την ενέργεια αποτελούν τη μεγαλύτερη πηγή (77.9% πε?ρίπου) των αερίων του θερμοκηπίου. Αυτές περιλαμ?βάνουν κυρίως εκπομπές CO2 από την καύση ορυκτών καυσίμων (95% περίπου του συνόλου των εκπομπών από τον τομέα της ενέργειας) και μικρότερα ποσοστά μεθανί?ου και υποξειδίου του αζώτου (1,5% και 3,5% αντίστοιχα). Οι άλλοι τομείς όπως π.χ η Γεωργία (7.9%), οι βιομηχα?νικές διεργασίες (9.9%), τα Απόβλητα (4.1%) και η Χρήση διαλυτών (0.1%) συνεισφέρουν το υπόλοιπο 22.1% των συνολικών εκπομπών. 2.2 ΑΕΡΙΑ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ 2.2.1.Διοξείδιο του άνθρακα Όπως παρουσιάζεται στο Διάγραμμα 2.2, στην ενέρ?γεια (καύση ορυκτών καυσίμων) οφείλεται το 92% των συ?νολικών εκπομπών CO2, ενώ το υπόλοιπο 8% προέρχεται από τις βιομηχανικές διεργασίες (παραγωγή τσιμέντου και ασβέστη) και τη χρήση διαλυτών. Από το 1990, οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα αυ?ξάνονται συνεχώς, με εξαίρεση τα έτη 1991 και 1999, όπου υπήρξε μία μείωση των εκπομπών της τάξης του 0.2% για το 1991 σε σχέση με το 1990 και μείωση 1% το 1999 σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Το 2000, οι εκπομπές CO2 ήταν 103.7 Mt, συγκρινόμενες με 84.3 Mt το 1990, παρουσιάζοντας συνολική αύξηση περίπου 23%. Η μέση ετήσια αύξηση των συνολικών εκπομπών για το χρο?νικό διάστημα 1990 - 2000, ήταν της τάξης του 2.1%, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για το χρονικό διάστημα 1995 - 2000 ανέρχεται στο 3.4%. Πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι στα παραπάνω ποσοστά δεν υπολογίζονται οι εκπομπές και οι απορροφήσεις από τον τομέα της αλλαγής χρήσε?ων γης και δασών. 2.2.2 Μεθάνιο Όπως παρουσιάζεται στο Διάγραμμα 2.3, οι εκπομπές μεθανίου αυξήθηκαν κατά 22% περίπου σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Η μέση ετήσια αύξηση των συνολι?κών εκπομπών μεθανίου για το χρονικό διάστημα 1990 - 2000, ήταν της τάξης του 2%, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για το χρονικό διάστημα 1995 - 2000 ανέρχεται στο 2.2%, (δεν υπολογίζονται οι εκπομπές και οι απορροφήσεις από τον τομέα αλλαγής χρήσεων γης και δασών). Ο τομέας των αποβλήτων, που περιλαμβάνει τα στερεά απορρίμματα και τα υγρά απόβλητα είναι η μεγαλύτερη ανθρωπογενής πηγή εκπομπών μεθανίου, ευθυνόμενη για το 51% περίπου των συνολικών εκπομπών μεθανίου το

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Πρόβλεψη εξέλιξης εκπομπών αερίων του

θερμοκηπίου στην Ελλάδα 3.1 ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΑΝΑΜΕΝΟ?ΜΕΝΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ Η φάση της εκτίμησης του δυναμικού μείωσης και αξιο?λόγησης των δυνατών επεμβάσεων περιορισμού των εκ?πομπών των αερίων του θερμοκηπίου στον ενεργειακό τομέα προϋποθέτει τη διαμόρφωση ενός «Σεναρίου Ανα?μενόμενης Εξέλιξης» (ΣΑΕ), το οποίο απεικονίζει τη μελ?λοντική εξέλιξη των εκπομπών υπό τις παρούσες πολιτι?κές και πρακτικές συμπεριφοράς των καταναλωτών, κα?θώς και τις διαφαινόμενες μελλοντικές τάσεις. Έτσι, στο σενάριο αυτό λαμβάνονται υπόψη οι ήδη δρομολογημέ?νες πολιτικές στους διάφορους τομείς οικονομικής δρα?στηριότητας (μεταφορές, βιομηχανία κ.λπ.) και διαμορ?φώνονται εκτιμήσεις για την εξέλιξη των εκπομπών. Όπως είναι φανερό, το ΣΑΕ αποτελεί ένα σημαντικό προσδιοριστικό παράγοντα των αποτελεσμάτων, καθώς όσο υψηλότερες είναι οι εκπομπές που εκτιμώνται από αυτό, τόσο μεγαλύτερη είναι η ανάγκη προσπάθειας μεί?ωσής τους ώστε να επιτευχθεί ένας πιθανός στόχος που έχει τεθεί. Ταυτόχρονα όμως, το υψηλό επίπεδο εκπο?μπών ενός ΣΑΕ διευκολύνει τον εντοπισμό πολιτικών και μέτρων για τη μείωσή τους με σχετικά χαμηλό κόστος. Σημειώνεται πάντως ότι, σε κάθε περίπτωση, οι εκπομπές που προβλέπονται στο ΣΑΕ εξαρτώνται από παραδοχές σχετικά με βασικά μεγέθη, όπως ο πληθυσμός, η οικονο?μική ανάπτυξη, οι τιμές της ενέργειας, κτλ., και από τις πο?λιτικές που έχουν ενσωματωθεί σε αυτό. Ως χρονικός ορίζοντας για το ΣΑΕ που διαμορφώθηκε στην παρούσα ανάλυση επιλέχθηκε το έτος 2020, έτσι ώστε αφενός να περιλάβει την πρώτη δεσμευτική περίο?δο που θεσπίστηκε με το Πρωτόκολλο του Κυότο (2008 - 2012), και αφετέρου να δοθεί η δυνατότητα σχεδιασμού ενός ολοκληρωμένου προγράμματος μείωσης των εκπο?μπών αερίων του θερμοκηπίου που θα έχει μεσο και μα?κρο-πρόθεσμο προσανατολισμό. 3.2. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΒΛΕΨΗΣ ΕΚΠΟ?ΜΠΩΝ Για την πρόβλεψη της εξέλιξης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στον ενεργειακό τομέα χρησιμοποιήθη?κε το μοντέλο ENPEP (Energy and Power Evaluation Pro?gram). Το ENPEP αναπτύχθηκε στο Argonne National Laboratory (ANL, USA), είναι «υβριδικού τύπου» τύπου και εμπεριέχει διάφορα επιμέρους μοντέλα που έχουν ως στόχο την πλήρη ενεργειακή ανάλυση/προσομοίωση του ενεργειακού/ηλεκτρικού συστήματος, με παράλληλη όμως ποσοτικοποίηση των περιβαλλοντικών και κοινωνι?κών επιπτώσεών του. Έτσι, με την ανάλυση του ενεργεια?κού συστήματος γίνεται προσπάθεια να αποτιμηθούν οι νέες διευθετήσεις που προτείνονται, με στόχο τη βελτίω?ση όχι μόνο της συμπεριφοράς του συστήματος, αλλά και του προσδιορισμού των κοινωνικο-οικονομικών απαιτή?σεων που προβάλλονται για τη βιωσιμότητά του. Το ενεργειακό σύστημα της χώρας απεικονίσθηκε στο μοντέλο ENPEP με σημαντικό βαθμό λεπτομέρειας, έτσι ώστε να είναι δυνατόν να προσδιορισθούν με σαφήνεια οι κύριες πηγές εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, καθώς και να αξιολογηθούν οι δράσεις εκείνες που συμβάλλουν σε σημαντικές μειώσεις των καταναλισκόμενων ενεργεια?κών πόρων και των συνεπαγόμενων εκπομπών. Για την πρόβλεψη της εξέλιξης των ενεργειακών κατα?ναλώσεων και των συνεπαγόμενων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στο πλαίσιο του ΣΑΕ έγιναν ορισμένες βα?σικές παραδοχές που αφορούν στην εξέλιξη των δημο?γραφικών χαρακτηριστικών (πληθυσμός, αριθμός νοικο?κυριών κλπ.), των μακροοικονομικών μεγεθών, των τιμών και της φορολογίας καυσίμων, καθώς και παραδοχές που αναφέρονται στις μελλοντικές καιρικές συνθήκες. Επί?σης, στο ΣΑΕ ενσωματώθηκαν και οι παρούσες πολιτικές και πρακτικές συμπεριφοράς των καταναλωτών, καθώς και οι διαφαινόμενες μελλοντικές τάσεις. Ακόμα, έγινε η υπόθεση ότι κανένα συγκεκριμένο μέτρο που πηγάζει άμεσα από διάθεση αντιστροφής ή επιβράδυνσης της κλι?ματικής μεταβολής δεν πρόκειται να ληφθεί εντός της πε?ριόδου μελέτης. Η πρόβλεψη των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπί?ου στο μη-ενεργειακό τομέα δεν βασίστηκε στη χρήση κά?ποιου εγκεκριμένου διεθνούς χρήσης υπολογιστικού ερ?γαλείου προσομοίωσης, όπως στον ενεργειακό τομέα, αλλά στηρίχθηκε στην πρόβλεψη της εξέλιξης της δρα?στηριότητας για κάθε πηγή και τον προσδιορισμό του κα?τάλληλου συντελεστή εκπομπής. Για την πρόβλεψη της δραστηριότητας απαιτείται ουσιαστικά η εκτίμηση του ρυθμού μεταβολής της σε σχέση με το έτος βάσης, ο οποίος όμως δεν εξαρτάται μόνο από τις προσδιοριστικές παραμέτρους της δραστηριότητας (π.χ. η παραγωγή τσι?μέντου εξαρτάται από τις εξελίξεις στον τομέα των κατα?σκευών) αλλά και από τεχνολογικές εξελίξεις (π.χ. βελ?τίωση παραγωγικότητας). Ο συντελεστής εκπομπής εξαρτάται από την υιοθέτηση και το βαθμό διείσδυσης συγκεκριμένων πολιτικών. 3.3 ΕΞΕΛΙΞΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΚ?ΠΟΜΠΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΤΟΜΕΑ 3.3.1 Βασικές παραδοχές Όπως ήδη αναφέρθηκε προηγούμενα το πρώτο βήμα για την εκτίμηση του κόστους περιορισμού των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου είναι η διαμόρφωση ενός «Σεναρίου Αναμενόμενης Εξέλιξης» (ΣΑΕ), το οποίο εκτι?μά την εξέλιξη των εκπομπών, όταν δεν έχουν υιοθετηθεί επιπρόσθετες πολιτικές μείωσης. Το επίπεδο των εκτιμώ?μενων εκπομπών στο ΣΑΕ βασίζεται σε παραδοχές που αφορούν κύριες παραμέτρους, όπως είναι ο πληθυσμός, ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ) 659 από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία (2001), ο πληθυσμός της Ελλάδας παρουσίασε αύξηση με μέσο ετήσιο ρυθμό της τάξης του 0.64% κατά το χρονικό διάστημα 1991 - 2001, ενώ ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης του πληθυ?σμού για την περίοδο 2001 - 2020 εκτιμάται σε 0.34% (Διά?γραμμα 3.1). Για το ίδιο χρονικό διάστημα, το μέσο μέγε?θος νοικοκυριού εκτιμάται ότι θα μειωθεί κατά περίπου 1%. Συνεπώς, ο συνολικός αριθμός των νοικοκυριών πα?ρουσιάζει μια ετήσια αύξηση της τάξης του 1% για το χρο?νικό διάστημα 1990 - 2020 και μια συνολική αύξηση κατά 37%, φτάνοντας τα 4.357.075 το 2020. Η εξέλιξη του πλη?θυσμού και των νοικοκυριών αποτελεί κρίσιμη παράμετρο εκτίμησης της ενεργειακής κατανάλωσης, καθώς προσ?διορίζει σε μεγάλο βαθμό τις ενεργειακές ανάγκες στον οι?κιακό και τριτογενή τομέα καθώς και στις μεταφορές. Καιρικές συνθήκες: Έχει υιοθετηθεί η παραδοχή ότι οι μελλοντικές καιρικές συνθήκες θα προσομοιάζουν με αυ?τές των τελευταίων ετών. Η υπόθεση ότι οι κλιματολογι?κές συνθήκες θα είναι πλησιέστερα προς το ιστορικό μέ?σο όρο θα αγνοούσε το γεγονός της αξιοσημείωτης αύ?ξησης της μέσης ετήσιας θερμοκρασίας κατά την τελευταία δεκαετία, και κατά συνέπεια θα οδηγούσε σε μία αδικαιολόγητα απότομη αύξηση της ζήτησης ενέρ?γειας για θέρμανση χώρων μετά το 2000. Σε περίπτωση που οι καιρικές συνθήκες στο μέλλον κινηθούν προς τον ιστορικό μέσο, τότε η κατανάλωση ενέργειας (πρωτογε?νής και τελική) θα είναι διαφορετική αυτής που προβλέ?πεται. Μακροοικονομικά μεγέθη: Για την εκτίμηση του ΑΕΠ, χρησιμοποιήθηκαν οι επίσημες βραχυπρόθεσμες (μέχρι το έτος 2002) προβλέψεις της Ελληνικής Κυβέρνησης, ενώ για την περίοδο μέχρι το έτος 2020 χρησιμοποιήθη?καν οι προβλέψεις που εμπεριέχονται σε μελέτη της Eu?ropean Commission του 1999. Ο μέσος ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης για το χρονικό διάστημα 2000 - 2005 υπολογί?ζεται σε περίπου 4.3%, ενώ για το χρονικό διάστημα 2005 - 2010 ο ρυθμός αυτός πέφτει στο 3.4%. Για τη χρονική πε?ρίοδο μετά το 2010, η ετήσια οικονομική διεύρυνση της ανάπτυξης προβλέπεται να σταθεροποιηθεί γύρω στο 3%. Η συνεισφορά του πρωτογενή, δευτερογενή και τρι?τογενή τομέα στο συνολικό ΑΕΠ παρουσιάζεται στο Διά?γραμμα 3.2. Ο τριτογενής τομέας, εξαιρουμένων των δη?μόσιων υπηρεσιών, παρουσιάζει τον υψηλότερο ετήσιο ρυθμό αύξησης (4.04%), ενώ η συνεισφορά του στο ΑΕΠ το 2010 και το 2020 υπολογίζεται αντίστοιχα 57% και 61% (45% in 1990) (Πίνακας 3.1). Ο δημόσιος τομέας επίσης, προβλέπεται να παρουσιάσει ανάπτυξη με μέσο ετήσιο ρυθμό της τάξης του 4% κατά τη χρονική περίοδο 2000 - 2010, ενώ αυτός ο ρυθμός πέφτει στο 3.5% μετά το 2010. Ο ετήσιος ρυθμός αύξησης στη βιομηχανία είναι περίπου 1.1% κατά τη χρονική περίοδο 2000 - 2010 και 0.7% κατά τη χρονική περίοδο 2010 - 2020, ενώ η συνεισφορά του στο συνολικό ΑΕΠ μειώνεται, από 24% το 1990 σε 16% το 2010 και σε 13% in 2020. Τέλος, ο ετήσιος ρυθμός ανά?πτυξης του πρωτογενή τομέα είναι στο 1% κατά τη διάρ?κεια ολόκληρης της περιόδου μελέτης. Τιμές/Φορολογία καυσίμων: Το επίπεδο των ενεργεια?κών τιμών, επηρεάζει τόσο τη μελλοντική συνολική ενερ?γειακή ζήτηση ενός δεδομένου ενεργειακού συστήμα?τος, όσο και τα μερίδια των διαφόρων ενεργειακών πό?ρων στην κάλυψη της ζήτησης αυτής. Επιπρόσθετα, ο διαφορετικός βαθμός διείσδυσης των εναλλακτικών ενεργειακών πόρων και τεχνολογιών, επηρεάζει το επίπε?δο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, που προέρχονται από τον ενεργειακό τομέα. Η πρόβλεψη της εξέλι?ξης των τιμών των καυσίμων, σε ένα μέσο - ή μακρο-πρό?θεσμο ορίζοντα, παρουσιάζει σημαντικά μεθοδολογικά προβλήματα και αβεβαιότητες και εξαρτάται από τις συν?θήκες στις διεθνείς αγορές πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα καθώς και από την εθνική τιμολογιακή πολι?τική που ακολουθείται. Καθώς η πλειοψηφία των αναλυ?τών συμφωνεί ότι οι διεθνείς τιμές πετρελαίου δεν θα παρουσιάσουν απότομες διακυμάνσεις τα επόμενα χρό?νια, υιοθετήθηκαν οι ακόλουθες παραδοχές για τις διε?θνείς τιμές καυσίμων που περιλαμβάνονται σε αυτή την ανάλυση: • Οι τιμές των στερεών καυσίμων θα παραμείνουν στα επίπεδα του 1997 κατά τη διάρκεια της περιόδου μελέτης. • Σε σχέση με τις τιμές πετρελαίου χρησιμοποιήθηκαν τα αποτελέσματα του μοντέλου International Futures για την Ελλάδα. Σύμφωνα με αυτά τα αποτελέσματα, οι τιμές πετρελαίου θα παρουσιάσουν μια μικρή αύξηση κατά τη διάρκεια της περιόδου μελέτης, φτάνοντας τα 21.06 $/bbl (τιμές 1997) το έτος 2020. • Οι τιμές του φυσικού αερίου θα ακολουθήσουν τις διακυμάνσεις των τιμών πετρελαίου. Οι διακυμάνσεις των διεθνών τιμών καυσίμων που υιο?θετήθηκαν στο πλαίσιο αυτής της μελέτης παρουσιάζο?νται στο Διάγραμμα 3.3. Ακόμη υιοθετείται ότι τα βασικά χαρακτηριστικά της υφιστάμενης φορολογικής πολιτικής των καυσίμων δεν πρόκειται να μεταβληθούν και δεν θα υπάρξει επιβολή φόρου άνθρακα στις τιμές των καυσίμων κατά τη διάρκεια της εξεταζόμενης χρονικής περιόδου. Πρέπει εδώ να σημειωθεί, ότι σε σχετικές συζητήσεις σε επίπεδο ΕΕ, η Ελληνική κυβέρνηση εναντιώθηκε στην ει?σαγωγή ενός παρόμοιου φόρου, τουλάχιστον βραχυ?πρόθεσμα, αν και αυτό μπορεί να αλλάξει κατά το τέλος της παρούσας δεκαετίας. Πολιτικές και μέτρα: το ΣΑΕ προσδιορίζει τη μελλοντική ανάπτυξη του ενεργειακού συστήματος υπό τις υφιστά?μενες πολιτικές και συμπεριφορές των καταναλωτών, κα?θώς και υπό τις διαφαινόμενες μελλοντικές τάσεις. Συ?γκεκριμένα το ΣΑΕ περιλαμβάνει: • Την απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρισμού. • Τη συμφωνία μεταξύ της ΕΕ και των αυτοκινητοβιο?μηχανιών (ACEA, KAMA, JAMA), για τη μείωση της κατα?νάλωσης των νέων αυτοκινήτων, με στόχο την επίτευξη μείωσης των μέσων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα σε 140 gr/km το 2008 (με ενδιάμεσο στόχο τα 170 gr/km το 2003). • Τη συνέχιση των υφιστάμενων πολιτικών (Ν. 2244/1995, Αναπτυξιακός νόμος, κ.λπ.) για την προώθη?ση των ΑΠΕ, της συμπαραγωγής και εξοικονόμησης ενέρ?γειας. • Την ενσωμάτωση των αναμενόμενων μειώσεων των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου από έργα ΑΠΕ και εξοικονόμησης ενέργειας, τα οποία έχουν εγκριθεί και/ή ήδη υλοποιούνται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος Ενέργειας (ΕΠΕ) του Β~ ΚΠΣ. 660 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ) δραστηριοποιούνται στους υπό θεώρηση ενεργειακούς τομείς. Συγκεκριμένα, στον οικιακό τομέα οι καταναλω?τές συνήθως προτιμούν επενδύσεις με μικρή περίοδο αποπληρωμής και γι’ αυτό υιοθετήθηκε προεξοφλητικό επιτόκιο της τάξης του 14%. Από την άλλη, οι βιομηχανίες, εταιρίες κοινής ωφέλειας, διυλιστήρια, κ.λπ., σχεδιάζουν συνήθως την επενδυτική τους πολιτική σε μακροπρόθε?σμη βάση και γι’ αυτό το προεξοφλητικό επιτόκιο της τά?ξης του 6% θεωρήθηκε το πλέον κατάλληλο. Τέλος, στον τριτογενή τομέα, υιοθετήθηκε προεξοφλητικό επιτόκιο ίσο με 9%. 3.3.2 Αποτελέσματα 3.3.2.1 Προσφορά και ζήτηση πρωτογενούς ενέργειας Εγχώρια προσφορά πρωτογενούς ενέργειας Η εγχώρια προσφορά πρωτογενούς ενέργειας στην Ελ?λάδα, αναμένεται να αυξηθεί ελαφρά κατά τη διάρκεια της περιόδου μελέτης (από 9.2 Mtoe το 1995 σε 9.6 Mtoe το 2010 και σε 10.3 Μtoe το 2020), με μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης γύρω στο 0.5% (Πίνακας 3.2). Η παραγωγή στε?ρεών καυσίμων (λιγνίτης) αυξάνει τη χρονική περίοδο 1995 - 2020 κατά 15%, κυρίως λόγω της αξιοποίησής του στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής και αποτελεί τη ση?μαντικότερη εγχώρια ενεργειακή πηγή καθ’ όλη την πε?ρίοδο μελέτης. Αντιθέτως, η εγχώρια παραγωγή υγρών καυσίμων μειώνεται δραματικά κατά την δεκαετία 1995 - 2005, αφού τα αποθέματα αργού αναμένεται σταδιακά να εξαντληθούν. Τέλος, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αναμένεται να προωθηθούν σημαντικά, λόγω των περι?βαλλοντικών τους χαρακτηριστικών και της εφαρμοζόμε?νης πολιτικής υποστήριξής τους από την Ελληνική κυ?βέρνηση. Από τις διάφορες ΑΠΕ, η αιολική και ηλιακή ενέργεια παρουσιάζουν την πλέον αξιοσημείωτη ανάπτυξη κατά την εξεταζόμενη περίοδο, ενώ χαμηλότεροι είναι οι ρυθ?μοί για την υδραυλική ενέργεια, αφού οι περισσότερες κατάλληλες τοποθεσίες για υδροηλεκτρικά φράγματα στην Ελλάδα έχουν ήδη αξιοποιηθεί. (Διάγραμμα 3.4). Αντίθετα, το μερίδιο της βιομάζας αναμένεται να μειωθεί κατά τη διάρκεια της περιόδου μελέτης. Αυτό οφείλεται κυρίως στη μείωση κατανάλωσης βιομάζας για θέρμανση χώρων στον οικιακό τομέα, που είναι αποτέλεσμα της βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου και της χρήσης από τους καταναλωτές πιο σύγχρονων συστημάτων θέρμαν?σης χώρων. Ζήτηση πρωτογενούς ενέργειας Η συνολική ζήτηση πρωτογενούς ενέργειας στην Ελλά?δα αυξάνει συνεχώς κατά τη διάρκεια της υπό θεώρηση περιόδου (από 23.8 Μtoe το 1995 σε 34 Μtoe το 2010 και σε 40 Mtoe το 2020), με ένα μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης γύρω στο 2.1% (Πίνακας 3.3). Τα υγρά καύσιμα καλύ?πτουν το μεγαλύτερο μέρος της ζήτησης πρωτογενούς ενέργειας. Παρ’ όλα αυτά, η συμμετοχή τους μειώνεται από 59% το 1995 σε 54% το 2010 και σε 52% το 2020. Η κατανάλωση στερεών καυσίμων παρουσιάζει μια αύξηση της τάξης του 15% το χρονικό διάστημα 1995 - 2020, ενώ η συμμετοχή τους πέφτει από 35% το 1995 (περίπου 8400 ktoe) σε 24% το 2020 (περίπου 9700 ktoe). Προβλέπεται επίσης ότι το φυσικό αέριο θα καλύψει ένα σημαντικό μέ?ρος της ζήτησης πρωτογενούς ενέργειας, το οποίο υπο?λογίζεται σε 15.1% για το 2010 και σε 20.1% το 2020, έχο?ντας ως αποτέλεσμα τη σχετική μείωση της συνεισφοράς στερεών και υγρών καυσίμων. Τέλος, η συνεισφορά των ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένων και των μεγάλων υδροηλε?κτρικών, στη συνολική ζήτηση πρωτογενούς ενέργειας για ολόκληρη την εξεταζόμενη περίοδο, μειώνεται από 4.85% το 1995 (1152 ktoe) σε 4% το 2010 (1355 ktoe) και το 2020 (1606 ktoe). Σε απόλυτες τιμές, η αξιοποίησή τους αυξάνει κατά 39% από το 1995 μέχρι το 2020. Οπως αναφέρθηκε προηγουμένως, το χαμηλό μερίδιο των ΑΠΕ στη ζήτηση πρωτογενούς ενέργειας, παρά την ενσωμά?τωση σχετικών επενδύσεων στο ΣΑΕ (οι οποίες αφορούν κυρίως σε αιολικά πάρκα), οφείλεται κατά κύριο λόγο στη μείωση κατανάλωσης βιομάζας για θέρμανση χώρων στον οικιακό τομέα, ως αποτέλεσμα της βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου του πληθυσμού. Όπως φαίνεται στον Πίνακα 3.3, το ΣΑΕ προβλέπει μια σημαντική βελτίωση της ενεργειακής έντασης του υπό θεώρηση συστήματος η οποία μειώνεται με ένα μέσο ετή?σιο ρυθμό της τάξης του 1.3% καθ’όλη τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου. Η σχετική απεξάρτηση της ενερ?γειακής ζήτησης από την οικονομική ανάπτυξη είναι επί?σης εμφανής στο Διάγραμμα 3.5. Αυτό οφείλεται, αφενός στη διάρθρωση αυτής καθ’αυτής της οικονομικής ανά?πτυξης (με την παραγωγή υψηλής αξίας προστιθέμενων αγαθών και υπηρεσιών που συνεπάγονται λιγότερες απαιτήσεις σε ενέργεια και υλικά), και αφετέρου στη δι?είσδυση αποδοτικότερων ενεργειακών τεχνολογιών και στην εν γένει ορθολογικοποίηση του ενεργειακού συστή?ματος. Σε σχέση με την κατά κεφαλή κατανάλωση πρω?τογενούς ενέργεια, αυτή συνεχίζει να αυξάνει σημαντικά, με ένα μέσο ετήσιο ρυθμό της τάξης του 1.7% ετησίως, κατά τη χρονική περίοδο μέχρι το 2020. Στο τέλος πάντως της εξεταζόμενης περιόδου (2010-2020), ο μέσος ετή?σιος ρυθμός αύξησης της κατά κεφαλή πρωτογενούς ενεργειακής ζήτησης πέφτει στο 1.4%, καθώς τα αποτε?λέσματα κορεσμού γίνονται πιο εμφανή. Ενεργειακή εξάρτηση Λαμβάνοντας υπ’ όψη τα προαναφερθέντα σε σχέση με την εγχώρια προσφορά και τη συνολική ζήτηση πρωτογε?νούς ενέργειας, δεν προκαλεί έκπληξη ότι η ενεργειακή εξάρτηση της χώρας προβλέπεται να αυξηθεί σημαντικά κατά τη διάρκεια της περιόδου μελέτης. Οπως απεικονί?ζεται καθαρά στον Πίνακα 3.4, αναμένεται ότι περίπου τα 3 /4 των συνολικών ενεργειακών αναγκών θα προέλθουν από εισαγωγές κατά το 2020, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για το 1995 ήταν 61%. 3.3.2.2 Παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας Λόγω των ιδιαίτερων πλεονεκτημάτων της ηλεκτρικής ενέργειας καταγράφεται διεθνώς μια μακροπρόθεσμη τάση αύξησης της κατανάλωσής της στους περισσότε?ρους τομείς των ανεπτυγμένων οικονομιών. Ανάλογη εκτιμάται ότι θα είναι η τάση αυτή και στη χώρα μας. Συ?γκεκριμένα η ζήτηση ηλεκτρισμού αναμένεται ότι θα αυ?ξάνει με έναν μέσο ετήσιο ρυθμό της τάξης του 3.1% κα?τά τη διάρκεια της περιόδου 2000 - 2010, ενώ ο ρυθμός αυτός πέφτει στο 2.5% κατά τη διάρκεια της επόμενης δε?καετίας. Η καταγραφόμενη αυτή αύξηση αναμένεται να είναι ιδιαίτε ρα σημαντική στον τριτογενή τομέα (Πίνακας 3.5). Οι εισαγωγές ηλεκτρισμού παραμένουν σε χαμηλό επί?πεδο κατά τη διάρκεια της περιόδου μελέτης. Έτσι, το σύ?νολο σχεδόν των παραπάνω ηλεκτρικών αναγκών πρέπει ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ) 661 της εξεταζόμενης περιόδου. Η εισαγωγή του φυσικού αε?ρίου καθώς και η απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρι?σμού, αντιπροσωπεύουν σημαντικές διαρθρωτικές εξελί?ξεις, οι οποίες έχουν ενσωματωθεί στο ΣΑΕ. Η απελευθέ?ρωση της αγοράς ηλεκτρισμού προσομοιώνεται μέσω του καθορισμού τεσσάρων κατηγοριών παραγωγών, οι οποίοι διαφοροποιούνται σε σχέση με τα οικονομικά τους χαρακτηριστικά και τις ανάγκες που καλύπτουν, δηλ.: • Μεγάλες επιχειρήσεις ηλεκτρισμού • Βιομηχανικούς αυτο-παραγωγούς που χρησιμοποιούν φυσικό αέριο • Ανεξάρτητους παραγωγούς στο βιομηχανικό τομέα, οι οποίοι καλύπτουν τις ανάγκες θέρμανσης και ηλεκτρι?σμού τους μέσω της συμπαραγωγής με φυσικό αέριο. Με βάση τα αποτελέσματα της ανάλυσης η εγκατεστη?μένη ισχύς του συστήματος, αυξάνει κατά περίπου 9.8 GW κατά την περίοδο 1995 - 2020 (Πίνακας 3.6). Η χρήση των παραδοσιακών λιγνιτικών και πετρελαϊκών σταθμών, δεν αλλάζει σημαντικά κατά τη διάρκεια της περιόδου με?λέτης. Πιο συγκεκριμένα, μόνο μία καινούρια λιγνιτική μο?νάδα εγκαθίσταται στο σύστημα μετά το έτος 2000, ενώ μερικοί νέοι, μικροί πετρελαϊκοί σταθμοί εγκαθίστανται την ίδια χρονική περίοδο στα αυτόνομα συστήματα των νησιών. Ταυτόχρονα, πρέπει να σημειωθεί ότι αρκετές παλαιές λιγνιτικές μονάδες ανακατασκευάζονται κατά τη διάρκεια της περιόδου μελέτης, έτσι ώστε να επεκταθεί η διάρκεια ζωής τους. Οι αυξημένες ανάγκες σε ηλεκτρική ενέργεια και ισχύ καλύπτονται κυρίως με την εγκατάσταση νέων μονάδων συνδυασμένου κύκλου με καύσιμο φυσικό αέριο. Η συνο?λικά εγκατεστημένη ισχύς των μονάδων της κατηγορίας αυτής αυξάνει περίπου 5 φορές κατά την περίοδο 2000 - 2020 για να φτάσει τα 6 GW (31% της συνολικής εγκατε?στημένης ισχύος) το 2020. Αυτή η μάλλον εντυπωσιακή αύξηση, οφείλεται κατά κύριο λόγο στα σημαντικά οικο?νομικά και τεχνικά πλεονεκτήματα που παρουσιάζει η εν λόγω τεχνολογία. Ακόμη, αναμένεται σημαντική αύξηση της ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ. Παρά το γεγονός ότι η εγκατεστημένη ισχύς των μεγάλων υδροηλεκτρικών μο?νάδων παραμένει ουσιαστικά στα ίδια επίπεδα κατά τη διάρκεια της αναφερόμενης περιόδου, περίπου 1.7 GW αιολικών πάρκων αναμένεται να εγκατασταθούν σαν απο?τέλεσμα του πλούσιου αιολικού δυναμικού στην Ελλάδα και των πολιτικών υποστήριξης που εφαρμόζονται από την Ελληνική κυβέρνηση. Σε σχέση με την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, οι μο?νάδες φυσικού αερίου που διευθύνονται από μεγάλες ηλεκτρικές επιχειρήσεις, καλύπτουν περίπου το 21% της συνολικής καθαρής ηλεκτροπαραγωγής το 2010 (1155 ktoe), ενώ το ποσοστό αυτό φτάνει στο 27% (1942 ktoe) το 2020 (Πίνακας 3.7). Αυτή η σημαντική διείσδυση του φυ?σικού αερίου στο Ελληνικό ηλεκτρικό σύστημα, περιορί?ζει τη σχετική συμμετοχή των λιγνιτικών μονάδων από 67% το έτος 1995 σε 47% το 2010 και σε 39% το 2020. Ωστόσο, σε απόλυτες τιμές, η παραγόμενη από λιγνιτι?κούς σταθμούς ηλεκτρική ενέργεια αυξάνει κατά 21% κα?τά την περίοδο 1995 - 2020. Οι βιομηχανικοί αυτο-παρα?γωγοί καλύπτουν το 7% του συνολικού παραγόμενου ηλε?κτρισμού (484 ktoe), ενώ το μερίδιο της συμπαραγωγής είναι περίπου 2%. Συνολικά, η χρήση φυσικού αερίου για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας αντιστοιχεί στο 28% του παραγόμενου ηλεκτρισμού το 2010 και στο 37% το 2020. Αντίστοιχα, το μερίδιο του παραγόμενου ηλεκτρισμού από πετρελαϊκούς σταθμούς μειώνεται σε 13% το 2010 (711 ktoe) και σε 12% το 2020 (874 ktoe), ενώ η συνεισφο?ρά των ΑΠΕ (συμπεριλαμβανομένων των μεγάλων υδρο?ηλεκτρικών) αυξάνει από 9.7% το 1995 σε 11% το 2010 (606 ktoe) και σε 11.6% το 2020 (822 ktoe) (Διάγραμμα 3.6). Σε σχέση με την κατανάλωση καυσίμων για την παρα?γωγή ηλεκτρικής ενέργειας (Πίνακας 3.8), τονίζεται ότι η χρήση στερεών και υγρών καυσίμων αυξάνεται ελαφρά κατά την εξεταζόμενη περίοδο, ωστόσο το μερίδιό τους περιορίζεται από 96% το 1995 σε 64% το 2020. Είναι εν?διαφέρον, ότι η αύξηση της κατανάλωσης φυσικού αερί?ου, που τριπλασιάζεται τις δυο επόμενες δεκαετίες, είναι σημαντικά μικρότερη από την αύξηση της εγκατεστημέ?νης ισχύος μονάδων φυσικού αερίου. Αυτό οφείλεται τό?σο στον υψηλό βαθμό απόδοσης των μονάδων αυτών αλ?λά και στο ότι χρησιμοποιούνται κυρίως για την κάλυψη μέσων φορτίων και φορτίων αιχμής. Γενικά πάντως πρέ?πει να αναφερθεί ότι η ζήτηση καυσίμων για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας αυξάνει με σημαντικά μικρότερο ρυθμό σε σχέση με αυτόν της ηλεκτρικής κατανάλωσης, το οποίο αποδίδεται κυρίως στη βελτίωση της απόδοσης του συστήματος. 3.3.2.3 Τελική κατανάλωση ενέργειας Η τελική κατανάλωση ενέργειας στην Ελλάδα αυξάνει συνεχώς καθ’ όλη την περίοδο μελέτης (από 16.2 Μtoe το 1995 σε 23.7 Μtoe το 2010 και σε 27.6 Mtoe το 2020), με ένα μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης της τάξης του 2.2% (Πί?νακας 3.9). Τα υγρά καύσιμα έχουν το υψηλότερο μερίδιο στην τελική κατανάλωση ενέργειας, παρουσιάζοντας ωστόσο μια μικρή μείωση του μεριδίου τους από 70% το 1995 σε 64% το 2010 και σε 61% το 2020. Η κατανάλωση ηλεκτρισμού παρουσιάζει μέση ετήσια αύξηση της τάξης του 3.4% κατά την περίοδο 1995 - 2010, ενώ ο ρυθμός αυ?τός μειώνεται σε 2.5% κατά την τελευταία δεκαετία της εξεταζόμενης περιόδου. Η συνεισφορά του στην τελική κατανάλωση ενέργειας αυξάνει από 18.7% το 1995 (3030 ktoe) σε 21.2% το 2010 (5023 ktoe) και σε 23.4% το 2020 (6454 ktoe). Το φυσικό αέριο αντιπροσωπεύει περίπου το 7.1% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας το 2010 (1680 ktoe), ενώ το ποσοστό αυτό αυξάνει σε 8.5% το 2020 (2334 ktoe). Όπως είναι φανερό η διείσδυση αυτή έχει σαν αποτέλεσμα τη μείωση της σχετικής συνεισφοράς των υγρών καυσίμων και τον περιορισμό του ρυθμού ανά?πτυξης του ηλεκτρισμού. Το μερίδιο των ΑΠΕ μειώνεται από 5.1% το 1995 σε 3.1% το 2010 και σε 2.8% το 2020. Η μείωση του μεριδίου των ΑΠΕ στην τελική κατανάλωση ενέργειας, παρά τη διείσδυση ηλιακών συστημάτων, οφείλεται κυρίως στη μείωση της κατανάλωσης βιομάζας στον οικιακό τομέα. Η δομή της τελικής κατανάλωσης ενέργειας ανά τομέα, συμβαδίζει με τα χαρακτηριστικά της οικονομικής ανά?πτυξης. Το μερίδιο του βιομηχανικού τομέα στην τελική κατανάλωση ενέργειας μειώνεται από 32.5% το 1995 σε 27.7% το 2010 και σε 25.7% το 2020. Αντιθέτως, το μερί?διο του αγροτικού τομέα παραμένει ουσιαστικά το ίδιο (5.5-6.3%) κατά τη διάρκεια ολόκληρης της εξεταζόμενης περιόδου. Η συνεισφορά του τριτογενή τομέα και των με?ταφορών αυξάνεται σημαντικά κατά τη διάρκεια της ανα?φερόμενης περιόδου (κατά περισσότερο από 5% και 2% 662 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ) Η εξέλιξη της τελικής κατανάλωσης ενέργειας ανά το?μέα οικονομικής δραστηριότητας, απεικονίζονται στο Διάγραμμα 3.7 και συζητούνται πιο λεπτομερειακά στις επόμενες παραγράφους. Βιομηχανικός τομέας Η ενεργειακή ζήτηση στον τομέα της βιομηχανίας ανα?μένεται να παρουσιάσει σχετικά μικρή αύξηση κατά τα επόμενα 25 χρόνια κυρίως, λόγω της σχετικά μικρής ανά?πτυξης του τομέα αυτού στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα, η μέση ετήσια αύξηση της ενεργειακής ζήτησης κατά τη δε?καετία 2000 - 2010 αναμένεται να είναι γύρω στο 1.2%, ενώ το ποσοστό αυτό μειώνεται στο 0.8% την επόμενη δε?καετία. Η ενεργειακή ένταση του τομέα αυξάνει ελαφρά κατά τη διάρκεια της περιόδου 2000 - 2020. Οι πιο αξιο?σημείωτες αλλαγές στα μερίδια των καυσίμων στον τομέα της βιομηχανίας, σχετίζονται με τη διείσδυση του φυσι?κού αερίου. Συγκεκριμένα, η αύξηση κατανάλωσης φυσι?κού αερίου και ατμού συμπαραγωγής είναι αρκετά σημα?ντική αναδεικνύοντας τις αυξημένες επενδυτικές ευκαι?ρίες για συμπαραγωγή και για την εισαγωγή ενός καθαρότερου καύσιμου στην παραγωγική διαδικασία. Από την άλλη μεριά, ο τομεακός ρόλος των υγρών καυσί?μων περιορίζεται, σαν αποτέλεσμα της διείσδυσης αερί?ου, ενώ η κατανάλωση στερεών καυσίμων παραμένει ου?σιαστικά η ίδια κατά την αναφερόμενη περίοδο. Τομέας μεταφορών Οι μεταφορές είναι μια πολύ σημαντική δραστηριότητα, ιδιαίτερα στις ανεπτυγμένες οικονομίες όπου αποτελούν ουσιώδες στοιχείο της ανθρώπινης παραγωγικής δρα?στηριότητας αλλά και ευημερίας. Η μεταφορική δραστη?ριότητα διακρίνεται σε εμπορευματικές μεταφορές και σε επιβατικές μεταφορές. Οι επιβατικές μεταφορές προβλέπεται ότι θα αυξηθούν με ένα μέσο ετήσιο ρυθμό της τάξης του 2.1% κατά τα επόμενα 20 χρόνια. Ο κύριος όγκος της μετακίνησης επι?βατών λαμβάνει χώρα μέσω της χρήσης ιδιωτικών αυτο?κινήτων. Οι οδικές μεταφορές αντιπροσωπεύουν περισ?σότερο από το 90% του συνόλου των επιβατικών μεταφο?ρών καθ’ όλη τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου, ενώ το μερίδιό της αναμένεται να παρουσιάσει πτώση κα?τά ένα μικρό ποσοστό. Η κατανάλωση ενέργειας για επι?βατικές μεταφορές, προβλέπεται να αυξηθεί με χαμηλό?τερο ρυθμό από ότι η συνολική ζήτηση μεταφορικού έρ?γου. Συγκεκριμένα, η ενεργειακή ζήτηση για επιβατικές μεταφορές προβλέπεται να αυξάνει με ένα ρυθμό της τά?ξης του 1.9% ετησίως, η οποία υπολείπεται της αντίστοιχης ζήτησης μεταφορικού έργου. Η τάση αυτή αποδίδε?ται κυρίως στις τεχνολογικές βελτιώσεις που λαμβάνουν χώρα στον τομέα. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι στο ΣΑΕ έχει ενσωματωθεί η εθελοντική συμφωνία του 1998 μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των Ευρωπαίων, Ιαπώνων και Κορεατών κατασκευαστών αυτοκινήτων, με στόχο τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης των οχη?μάτων. Οι εμπορευματικές μεταφορές αναμένεται να αυξη?θούν με ένα μέσο ετήσιο ρυθμό της τάξης του 2.2% κατά τα επόμενα 20 χρόνια. Οι οδικές μεταφορές εκτιμάται ότι θα έχουν τη μεγαλύτερη συνεισφορά στην κάλυψη του εν λόγω μεταφορικού έργου, ενώ η ενεργειακή ζήτηση προ?βλέπεται να αυξηθεί με μέσο ετήσιο ρυθμό της τάξης του 2.5% κατά τα επόμενα 20 χρόνια. Αγροτικός τομέας Η ενεργειακή ζήτηση στον αγροτικό τομέα αναμένεται να αυξηθεί με μέσο ετήσιο ρυθμό της τάξης του 1.5% κα?τά τα επόμενα 20 χρόνια. Ο ρυθμός αυτός ανάπτυξης εί?ναι υψηλότερος σε σύγκριση με τις αντίστοιχες των άλ?λων Δυτικο-Ευρωπαϊκών χωρών και αποδίδεται κυρίως στο γεγονός ότι η γεωργία στην Ελλάδα μετασχηματίζε?ται στην εξεταζόμενη περίοδο από μια δραστηριότητα εντάσεως εργασίας σε δραστηριότητας εντάσεως κεφα?λαίου και ενέργειας, με την εκτεταμένη χρήση μηχανικού εξοπλισμού, κ.λπ. Το ντίζελ και ο ηλεκτρισμός είναι τα ση?μαντικότερα χρησιμοποιούμενα καύσιμα στον τομέα για την κάλυψη των προαναφερθέντων ενεργειακών ανα?γκών. Οικιακός τομέας Η ενεργειακή ζήτηση στον οικιακό τομέα αναμένεται να παρουσιάσει μικρή σχετικά αύξηση κατά τα επόμενα 20 χρόνια, κυρίως λόγω της σχετικά μικρής αύξησης του πληθυσμού και της διείσδυσης αποδοτικότερων ενεργει?ακών τεχνολογιών. Η μέση ετήσια αύξηση της ενεργεια?κής κατανάλωσης στον τομέα κατά την περίοδο 20002020 αναμένεται να είναι γύρω στο 1%. Η ενεργειακή ένταση βελτιώνεται με ένα μέσο ετήσιο ρυθμό περί του 1.9%. Η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αυξάνει με ρυθ?μούς σχεδόν διπλάσιους αυτούς της συνολικής ζήτησης ενέργειας στον τομέα. Η αυξημένη διείσδυση κλιματιστι?κών καθώς και ο μεγαλύτερος αριθμός ηλεκτρικών συ?σκευών ανά νοικοκυριό, αποτελούν τις κυριότερες αιτίες για την ανάπτυξη αυτή. Από την άλλη μεριά, η συνεισφο?ρά της βιομάζας στις ενεργειακές ανάγκες του οικιακού τομέα μειώνεται σημαντικά κατά τη διάρκεια της περιό?δου μελέτης, λόγω της μείωσης του αριθμού των αγροτι?κών νοικοκυριών, που είναι οι κύριοι χρήστες ξύλου ως θερμαντικού μέσου. Το φυσικό αέριο αναμένεται επίσης να διεισδύσει στον τομέα, καλύπτοντας κυρίως ανάγκες θέρμανσης σε μεγάλες αστικές περιοχές. Τριτογενής τομέας Ο τριτογενής τομέας επιδεικνύει έναν από τους πιο γρή?γορους ρυθμούς ανάπτυξης μεταξύ όλων των τομέων τε?λικής κατανάλωσης ενέργειας. Συγκεκριμένα, η ενεργει?ακή κατανάλωση στον τριτογενή τομέα αναμένεται να αυ?ξηθεί με ένα μέσο ετήσιο ρυθμό της τάξης του 6.3% κατά την περίοδο 1995 - 2010, ενώ το ποσοστό αυτό μειώνεται στο 4% την επόμενη δεκαετία (2010 - 2020). Η ενεργειακή ένταση αυξάνεται με ένα μέσο ετήσιο ρυθμό της τάξης του 0.4% καθ’ όλη την περίοδο 2000 - 2020. Ο ηλεκτρι?σμός καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος των ενεργειακών αναγκών του τομέα. Αυτό οφείλεται τόσο στη συνεχόμε?νη διείσδυση στη θέρμανση και σε χρήσεις ψύξης, όσο και στην αύξηση του αριθμού και της ποικιλίας ηλεκτρικών συσκευών, όπως οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές κ.λπ. Το φυσικό αέριο και ο ατμός αναμένεται επίσης να διεισδύ?σουν στον τομέα αυτό, αρχικά λόγω της τιμολογιακής πο?λιτικής που εφαρμόζεται στην Ελλάδα για τη χρήση φυσι?κού αερίου. 3.3.2.4 Εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου Όπως ήδη αναφέρθηκε στις προηγούμενες παραγρά?φους, ο ενεργειακός τομέας στην Ελλάδα βασίζεται κυ?ρίως στη χρήση ορυκτών καυσίμων, με αποτέλεσμα την ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ) 663 τον ελληνικό ενεργειακό τομέα, για την περίοδο 19902020. Για το σκοπό αυτό, έχουν χρησιμοποιηθεί κατάλλη?λοι συντελεστές εκπομπών, που προέρχονται από την ελ?ληνική και διεθνή βιβλιογραφία. Πρέπει να σημειωθεί, ότι οι πλέον ακριβείς εκτιμήσεις αφορούν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Οι εκπο?μπές CO2 έχουν εκτιμηθεί με βάση συγκεκριμένους συ?ντελεστές εκπομπών που καταγράφονται στο IPCC, παίρ?νοντας ταυτόχρονα υπόψη τις ελληνικές πρακτικές. Ειδι?κότερα για την περίπτωση του λιγνίτη (brown coal), χρησιμοποιήθηκαν ειδικοί συντελεστές εκπομπής όπως προκύπτουν από σχετικές εργασίες του Υπουργείου Ανά?πτυξης και της ΔΕΗ. Για τα υπόλοιπα αέρια του θερμοκηπίου (CH4 και N2O), η πλειοψηφία των συντελεστών εκπομπών που χρησιμο?ποιήθηκαν, προτείνονται στο EMEP/CORINAIR (1996). Οι αντίστοιχες εκτιμήσεις εκπομπών χαρακτηρίζονται από μεγάλο βαθμό αβεβαιότητας, λόγω του γεγονότος ότι οι προτεινόμενοι συντελεστές, σε αρκετές περιπτώσεις δεν ανταποκρίνονται στις κρατούσες ελληνικές συνθήκες. Ήδη προς την κατεύθυνση αυτή γίνεται προσπάθεια θε?μελίωσης συντελεστών εκπομπής, οι οποίοι θα προσο?μοιάζουν ρεαλιστικότερα την ελληνική πραγματικότητα. Το ΣΑΕ οδηγεί σε μια αύξηση των εκπομπών CO2 από τον ενεργειακό τομέα κατά 44.9% το 2010 και κατά 65.6% το 2020 σε σχέση με το 1990 (Πίνακας 3.10). Οι εκπομπές CO2 προβλέπεται να παρουσιάσουν μια ετήσια αύξηση του 2.3% κατά την περίοδο 1990 - 2000, ενώ ο ρυθμός αυ?τός μειώνεται σε 1.5% κατά την περίοδο 2000 - 2010 και σε 1.3% κατά την επόμενη δεκαετία. Ο ρυθμός αύξησης των εκπομπών μειώνεται κατά τη διάρκεια της εξεταζόμε?νης περιόδου, κυρίως λόγω της διείσδυσης φυσικού αε?ρίου και διαφόρων ΑΠΕ, ιδιαίτερα στον τομέα ηλεκτρο?παραγωγής. Οι εκπομπές από τη διεθνή αεροπλοΐα και ναυσιπλοΐα (international bunkers) δεν περιλαμβάνονται σε αυτούς τους υπολογισμούς, καθώς μέχρι σήμερα οι εκπομπές αυτές δεν συνυπολογίζονται στα διεθνή σύνο?λα που χρησιμοποιούνται για σκοπούς συμμόρφωσης στo πλαίσιo του Πρωτοκόλλου του Κυότο. Δεν αποτελεί έκπληξη, ότι, για την περίοδο μέχρι το 2020, οι τομείς με την πιο γρήγορη αύξηση εκπομπών, εί?ναι εκείνοι όπου η ενεργειακή ζήτηση αναμένεται να αυ?ξηθεί με γρήγορους ρυθμούς, δηλαδή ο τριτογενής και ο τομέας των μεταφορών. Ωστόσο, όσον αφορά στην από?λυτη συνεισφορά στις συνολικές εκπομπές CO2 που προ?κύπτουν από το ελληνικό ενεργειακό τομέα, είναι ο τομέ?ας του ηλεκτρισμού που είναι υπεύθυνος για πάνω από το 50% του συνόλου των εκπομπών μεταξύ 1990 και 2020. Ο τομέας των μεταφορών αποτελεί μια επίσης σημαντική και συνεχώς αυξανόμενη πηγή εκπομπών CO2 και το με?ρίδιό του στο σύνολο εκπομπών CO2 από τον ενεργειακό τομέα αυξάνεται από 20% το 1990 σε 23.5% το 2010 και σε 24.1% το 2020. Αντιθέτως, το μερίδιο των εκπομπών CO2 που προέρχεται από το βιομηχανικό τομέα μειώνεται συνεχώς, στην αναφερόμενη περίοδο, από 15.6% το 1990 σε 13.1% το 2010 και σε 12% το 2020. Η εξέλιξη των εκπομπών των λοιπών αερίων του θερμο?κηπίου που προκύπτουν από τον Ελληνικό ενεργειακό το?μέα, επίσης παρουσιάζονται στον Πίνακα 3.10. Είναι ση?μαντικό βέβαια να τονισθεί ότι οι υπολογισμοί αυτοί βασί?ζονται σε συγκεκριμένες παραδοχές αυξάνοντας την αβεβαιότητα των όποιων εκτιμήσεων. Οσον αφορά τις εκπομπές CH4, οι τομείς μεταφορών και βιομηχανίας αποτελούν τις πιο σημαντικές πηγές και είναι υπεύθυνοι για το 43% και 28% αντίστοιχα, του συνό?λου των σχετικών εκπομπών το έτος 2020. Οι συνολικές εκπομπές CH4 αναμένεται να παρουσιάσουν μικρή μείω?ση μετά το 2000 με ένα μέσο ετήσιο ρυθμό γύρω στο 0.8%. Από την άλλη μεριά, ο τομέας ηλεκτρισμού αποτε?λεί την κύρια πηγή εκπομπών N2O και είναι υπεύθυνος για πάνω από το 50% του συνόλου των εκπομπών καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου μελέτης. Οι συνολικές εκπομπές N2O αυξάνονται με έναν ετήσιο ρυθμό της τάξης του 1.3% για τα επόμενα 20 χρόνια. Όσον αφορά τις συνολικές εκπομπές αερίων του θερ?μοκηπίου σε όρους ισοδύναμων τόνων CO2, οι εκπομπές αυξάνουν από 79.9 Mt το 1990 σε 115.7 Mt το 2010 και σε 132 Mt το 2020 με έναν ετήσιο ρυθμό της τάξης του 1.7% (Πίνακας 3.11). Οπως απεικονίζεται καθαρά στο Διά?γραμμα 3.8, ο τριτογενής και ο τομέας των μεταφορών παρουσιάζουν τους υψηλότερους ρυθμούς αύξησης εκ?πομπών των αερίων του θερμοκηπίου. Από την άλλη πλευρά, φαίνεται ότι οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπί?ου που προέρχονται από τους τομείς της βιομηχανίας και της γεωργίας αυξάνουν ελάχιστα, κυρίως λόγω της μέ?τριας ανάπτυξης αυτών των τομέων. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου αυ?ξάνουν με ρυθμούς χαμηλότερους της αντίστοιχης τομε?ακής οικονομικής ανάπτυξης, λόγω βελτίωσης της ενερ?γειακής απόδοσης του συστήματος και της χρήσης κα?θαρότερων καυσίμων. Στον ενεργειακό τομέα εκτός από τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που αποδίδονται στην καύση των δια?φόρων καυσίμων, παρατηρούνται και εκλύσεις κυρίως CH4 με τη μορφή διαφυγόντων εκπομπών. Οι σημα?ντικότερες δραστηριότητες που σχετίζονται με τις εκπο?μπές της κατηγορίας αυτής είναι οι διεργασίες εξόρυξης, παραγωγής, επεξεργασίας, αποθήκευσης, μεταφοράς, κλπ. άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου. Στο πλαί?σιο της παρούσας ανάλυσης η πρόβλεψη της εξέλιξης των διαφυγόντων εκπομπών CH4 γίνεται στη βάση των εκτιμήσεων παραγωγής και διακίνησης στερεών καυσί?μων, πετρελαίου και φυσικού αερίου στο ελληνικό ενερ?γειακό σύστημα με τη χρήση κατάλληλων συντελεστών εκπομπής. Όπως φαίνεται και στον Πίνακα 3.12 οι εκπομπές CH4 σε όρους CO2 eq αυξάνει από 931 kt to 1990 σε 1213 kt το 2010 (αύξηση 30.4) και σε 1326.2 kt το 2020 (αύξηση 42.5%). 3.3.3 Ανάλυση ευαισθησίας Όπως ήδη αναφέρθηκε ο ενεργειακός τομέας αποτελεί τη σημαντικότερη πηγή εκπομπών αερίων του θερμοκη?πίου και ιδιαίτερα CO2. Η εξέλιξη λοιπόν των εκπομπών καθώς και η αποτελεσματικότητα των μέτρων που θα εφαρμοσθούν στον τομέα αυτό αποτελούν ιδιαίτερα ση?μαντικούς παράγοντες που θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό την επιτυχία του όλου εγχειρήματος περιορισμού των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Στο πλαίσιο της παρούσας ανάλυσης εκτιμήθηκε με βάση το μοντέλο EN?664 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ) ενέργειας και των συνεπαγόμενων εκπομπών CO2 για την Ελλάδα. Συγκεκριμένα το μοντέλο PRIMES το οποίο πα?ρέχει εκτιμήσεις εξέλιξης των εκπομπών CO2 από τον ενεργειακό τομέα για όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει ότι οι εν λόγω εκπομπές στην Ελλάδα θα αυξηθούν την περίοδο 1990 - 2010 κατά 52.1%. Η από?κλιση αυτή μεταξύ των δύο ΣΑΕ οφείλεται στους παρα?κάτω λόγους: • Στο ΣΑΕ του μοντέλου PRIMES ενσωματώνονται και οι εκπομπές που προκύπτουν από τις διεθνείς αεροπορι?κές μεταφορές. Αντίθετα, στο ΣΑΕ που διαμορφώθηκε στο ΕNPEP οι εκπομπές αυτές δεν περιλαμβάνονται, αφού στο πλαίσιο του Πρωτοκόλλου του Κυότο για την εκτίμηση των υποχρεώσεων κάθε χώρας δεν προσμε?τρώνται οι διεθνείς αεροπορικές και ναυτιλιακές μεταφο?ρές. • Το μοντέλο PRIMES χρησιμοποιεί για τις εκπομπές CO2από την καύση λιγνίτη στην ηλεκτροπαραγωγή το συ?ντελεστή της EUROSTAT (99 t CO2/TJ) ενώ στο ΕΝPEP έχει χρησιμοποιηθεί συντελεστής εκπομπής που προσο?μοιάζει καλύτερα τα ελληνικά κοιτάσματα λιγνίτη (122 t CO2/TJ). • Η εναρμόνιση των δύο ΣΑΕ σε σχέση τόσο με το κατά πόσο περιλαμβάνονται στην ανάλυση οι διεθνείς μεταφο?ρές όσο και με το συντελεστή εκπομπής CO2 από την καύ?ση λιγνίτη αμβλύνει σημαντικά τις αποκλίσεις τους. Πιο συγκεκριμένα, στην περίπτωση αυτή το PRIMES οδηγεί σε αύξηση των εκπομπών CO2 από τον ενεργειακό τομέα κατά 45.8% που είναι πολύ κοντά στα αποτελέσματα που προκύπτουν από το ENPEP. Σε κάθε περίπτωση πάντως οι διαφορές που καταγράφονται ανάμεσα στα δύο μοντέ?λα είναι λογικές και ερμηνεύσιμες, ενώ θα πρέπει να λη?φθεί υπόψη ότι προκύπτουν από δύο υπολογιστικά εργα?λεία διαφορετικής μεθοδολογικής προσέγγισης. 3.4 ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΣΤΟ ΜΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΤΟΜΕΑ 3.4.1 Βιομηχανικές διεργασίες 3.4.1.1 Βιομηχανικές διεργασίες Η εξέλιξη των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από βιομηχανικές διεργασίες εξαρτάται από το επίπεδο δρα?στηριότητας σε συγκεκριμένους βιομηχανικούς κλά?δους, που περιλαμβάνουν μονάδες παραγωγής τσιμέ?ντου, ασβέστου, γυαλιού, μη σιδηρούχων μετάλλων, χη?μικών προϊόντων, κ.λπ. Από τις μονάδες παραγωγής μη μεταλλικών ορυκτών (τσιμεντάδικα, ασβεστάδικα, κ.λπ.) εκλύεται κατά κύριο λόγο CO2 ως παραπροϊόν από την παραγωγή clinker, καθώς επίσης κατά τη διάρκεια θέρ?μανσης του ανθρακικού ασβεστίου και του ασβεστόλι?θου. Αντίθετα, κατά την παραγωγή μη σιδηρούχων με?τάλλων και χημικών προϊόντων εκλύονται CO2, N2O και κυ?ρίως ενώσεων φθορίου (f-gases) από συγκεκριμένες παραγωγικές δραστηριότητες (π.χ. πρωτογενής παρα?γωγή αλουμινίου, παραγωγή νιτρικού οξέος, κ.λπ.). Οι βα?σικές παραδοχές που υιοθετήθηκαν στο πλαίσιο της πα?ρούσας ανάλυσης προκειμένου να εκτιμηθεί η μελλοντι?κή εξέλιξη των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από βιομηχανικές διεργασίες συνοψίζονται στα επόμενα: • Σε σχέση με την παραγωγή τσιμέντου θεωρείται ότι αν και δεν θα εγκατασταθεί καινούριος κλίβανος κατά την εξεταζόμενη περίοδο, η παραγωγή των υφιστάμενων μο?νάδων θα προσεγγίσει το μέγιστο δυναμικό τους προκει?μένου να καλυφθούν εγχώριες ανάγκες αλλά και εξαγω?γικές δραστηριότητες. • Όσον αφορά την παραγωγή ασβέστη, θεωρείται ότι η συνολική παραγωγή κατά την περίοδο μελέτης θα αυξά?νει ελαφρά, για να σταθεροποιηθεί προς το τέλος της πε?ριόδου σε ετήσια επίπεδα παραγωγής της τάξης των 450 kt. • Τέλος, όσον αφορά τις εκπομπές αερίων του θερμο?κηπίου από διάφορες δραστηριότητες σε χημικές βιομηχανίες και μονάδες παραγωγής μη σιδηρούχων μετάλ?λων, θεωρείται ότι θα παραμείνουν στα επίπεδα του 2000 καθ’ όλη την περίοδο μελέτης. 3.4.1.2 Χρήση HFCs, PFCs και SF6 Εκπομπές HFCs και PFCs δημιουργούνται κατά την κατασκευή, λειτουργία συντήρηση και τελική διάθεση προϊόντων όπως συσκευές ψύξης και κλιματισμού, συ?στήματα πυροπροστασίας και αντιεκρηκτικά, παραγω?γή αφρώδους μονωτικού, κ.λπ. Η πρόβλεψη των σχετι?κών εκπομπών που παρουσιάζεται στη συνέχεια αφορά μόνο στις συσκευές ψύξης και κλιματισμού καθώς: (α) αποτελούν την πλέον δυναμική κατηγορία προϊόντων και (β) τα διαθέσιμα δεδομένα στις υπόλοιπες κατηγο?ρίες δεν επαρκούν για μία κατά το δυνατόν ασφαλή πρό?βλεψη. Η εξέλιξη των εκπομπών από την παραγωγή/χρήση/τε?λική διάθεση συσκευών ψύξης και κλιματισμού εξαρτάται από τον αριθμό των συσκευών, τις τεχνικές πλήρωσης, συντήρησης και τελικής διάθεσης αυτών, καθώς και από το χρόνο ζωής των συσκευών. Θεωρώντας ότι δεν θα υπάρξει σημαντική διαφοροποίηση των τεχνικών προσ?διοριστικών παραμέτρων, οι υπόλοιπες βασικές παραδοχές που υιοθετήθηκαν στο πλαίσιο της παρούσας ανάλυ?σης προκειμένου να εκτιμηθεί η μελλοντική εξέλιξη των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τη χρήση f-gases συνοψίζονται στα επόμενα: • Συσκευές ψύξης στον οικιακό τομέα. Θεωρείται ότι από το 1993 και μετά το ψυκτικό που χρησιμοποιείται εί?ναι το HFC-134a, ενώ ο χρόνος ζωής των ψυγείων είναι ίσος με 15 έτη. Ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης της φαι?νόμενης κατανάλωσης1 ψυγείων για την περίοδο 2000 - 2020 εκτιμάται σε 1,3% ενώ η εγχώρια παραγωγή ψυγεί?ων αυξάνει με μέσο ρυθμό της τάξης του 2,5%. • Συσκευές κλιματισμού στον οικιακό/τριτογενή τομέα. Διακρίνονται τρεις κατηγορίες κλιματιστικών μηχανημά?των (split units και ημικεντρικά συστήματα, ψύκτες και λοι?πές εφαρμογές κεντρικού κλιματισμού) για τις οποίες θε?ωρείται ότι από το 1993 και μετά το ψυκτικό μέσο που χρη?σιμοποιείται ανήκει στα f-gases. Ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης της φαινόμενης κατανάλωσης για την περίοδο 2000 - 2020 εκτιμάται σε 4,4%. • Συσκευές κλιματισμού στα αυτοκίνητα. Θεωρείται ότι από το 1995 και μετά το ψυκτικό που χρησιμοποιείται εί?ναι το HFC-134a, ενώ όλα τα αυτοκίνητα μετά το 2000 θα έχουν κλιματισμό. Ο χρόνος ζωής των κλιματιστικών στα αυτοκίνητα είναι ίσος με 12 έτη. Ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης της φαινόμενης κατανάλωσης για την περίοδο 2000 - 2020 εκτιμάται σε 2,3%. ΦΕΚ 58 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ) 665 1Φαινόμενη Κατανάλωση = Εγχώρια Παραγωγή + Εισαγωγές - Εξαγωγές χή αύξηση έως το 2020 με μέσο ετήσιο ρυθμό της τάξης του 2,6% (1990 - 2020). Επισημαίνεται ότι η χρήση των f-gases στην τελική κα?τανάλωση αποτελεί τον πλέον δυναμικό τομέα των εκπο?μπών αερίων του θερμοκηπίου από τις βιομηχανικές διερ?γασίες, καθώς ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησής τους την περίοδο 1995 - 2020 υπολογίζεται σε 18,5% περίπου, ενώ η σχετική συμμετοχή τους στο σύνολο των εκπομπών από τις βιομηχανικές διεργασίες αυξάνει από 1% το 1995 σε 20% το 2010 και 40% το 2020. Οι συνολικές εκπομπές το 2010 ανέρχονται σε 15,9 Μt CO2eq ενώ το 2020 σε 20,8 Μt CO2eq παρουσιάζοντας αύ?ξηση 66% και 117% αντίστοιχα σε σχέση με τα επίπεδα του 1990. Η σημαντική αύξηση των εκπομπών μετά το 2005 οφείλεται κατά κύριο λόγο στην τελική διάθεση των συσκευών με f-gases. 3.4.2 Χρήση διαλυτών και συναφών προϊόντων Οι εκπομπές CO2 από τη χρήση βαφών, την απολίπανση μετάλλων - στεγνό καθάρισμα και λοιπών συναφών δρα?στηριοτήτων ανέρχονται το 1990 σε 177 kt ενώ το 2000 μειώνονται σε 169 kt. Στο πλαίσιο της παρούσας ανάλυ?σης εκτιμάται (Διάγραμμα 3.10) ότι οι εκπομπές από τον εν λόγω τομέα θα αυξηθούν το 2010 σε 177 kt (επανέρχο?νται δηλαδή στα επίπεδα του 1990) και το 2020 σε 181 kt (αύξηση σε σχέση με το 1990 κατά 2.6%). 3.4.3 Aπορρίμματα Κατά τη διαμόρφωση του ΣΑΕ έγιναν οι ακόλουθες βα?σικές παραδοχές για την εκτίμηση της εξέλιξης των εκ?πομπών CH4 από τη διαχείριση απορριμμάτων: • Η συνολική πληθυσμιακή εξέλιξη (μόνιμος πληθυ?σμός) κατά την περίοδο 2002 - 2020 είναι αυτή που περι?γράφεται στο Κεφάλαιο 1.3 (Εξέλιξη ενεργειακών κατα?ναλώσεων και εκπομπών στον ενεργειακό τομέα). Ωστό?σο, δεδομένου ότι ο δείκτης ημερήσιας παραγωγής απορριμμάτων ανά κάτοικο διαφοροποιείται μεταξύ αστι?κών, ημιαστικών και αγροτικών περιοχών, ενώ για τον υπολογισμό των παραγόμενων ποσοτήτων απορριμμά?των λαμβάνονται υπόψη και γεωγραφικές ιδιαιτερότητες (π.χ. διαφορετικό κοινωνικό-οικονομικό προφίλ ανά νο?μό), για την κατανομή του συνολικού πληθυσμού τόσο ανά νομό, όσο και μεταξύ των τριών κατηγοριών (δηλ. αστικές, ημιαστικές, αγροτικές) εντός του κάθε νομού, συνεκτιμήθηκαν οι τάσεις που καταγράφονται στις τελευ?ταίες απογραφές πληθυσμού. Σημειώνεται ότι τα μέχρι σήμερα δημοσιευμένα αποτελέσματα της απογραφής πληθυσμού του 2001 δεν εμπεριέχουν ξεχωριστά τον αστικό, ημιαστικό και αγροτικό πληθυσμό ανά νομό, αλλά μόνο τον συνολικό πληθυσμό του νομού. • Σε ότι αφορά στον εποχιακό πληθυσμό (αλλοδαποί τουρίστες), θεωρήθηκε ένας μέσος ετήσιος ρυθμός αύ?ξησης των διανυκτερεύσεων κατά 1.3% κατά την περίοδο 2001 - 2010 και 0.7% κατά την περίοδο 2010 - 2020. Οι δια?νυκτερεύσεις αυξάνονται συνολικά κατά 23% την περίο?δο 2000 - 2020, ενώ η συνολική αύξηση των διανυκτερεύ?σεων κατά την περίοδο 1990 - 2000 (σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΣΥΕ) ήταν 28%. • Ο δείκτης ημερήσιας παραγωγής απορριμμάτων ανά κάτοικο (μόνιμος πληθυσμός) κατά την περίοδο 2001 - 2020 αυξάνεται με ρυθμό αντίστοιχο της τελευταίας δε?καετίας. Όπως σημειώθηκε παραπάνω, για την εκτίμηση των υφιστάμενων εκπομπών ο δείκτης αυτός διαφορο?ποιήθηκε μεταξύ αστικών, ημιαστικών και αγροτικών πε?ριοχών, ενώ σε ορισμένους νομούς θεωρήθηκαν μικρές αποκλίσεις από τον επιμέρους γενικό δείκτη κάθε κατη?γορίας (δηλ. αστικές, ημιαστικές, αγροτικές) λόγω γεω?γραφικών ιδιαιτεροτήτων. Έτσι, στο ΣΑΕ ο μέσος δείκτης ημερήσιας παραγωγής απορριμμάτων ανά κάτοικο εξε?λίσσεται ως εξής: - Αστικές περιοχές. 1990: 0.9 kg/κάτοικο ? ημέρα, 2001: 1.15 kg/κάτοικο ? ημέρα, 2010: 1.45 kg/κάτοικο ? ημέρα, 1.75 kg/κάτοικο ? ημέρα. - Ημιαστικές περιοχές. 1990: 0.78 kg/κάτοικο ? ημέρα, 2001: 1.08 kg/κάτοικο ? ημέρα, 2010: 1.37 kg/κάτοικο ? ημέρα, 1.68 kg/κάτοικο ? ημέρα. - Αγροτικές περιοχές. 1990: 0.64 kg/κάτοικο ? ημέρα, 2001: 0.93 kg/κάτοικο ? ημέρα, 2010: 1.2 kg/κάτοικο ? ημέ?ρα, 1. 5 kg/κάτοικο ? ημέρα. Ο δείκτης ημερήσιας παραγωγής απορριμμάτων ανά άτομο για τον εποχιακό πληθυσμό (τουρίστες) κατά την περίοδο 2001 - 2020 διατηρήθηκε σταθερός στα επίπεδα του 2001. Με βάση τις παραδοχές που προαναφέρθηκαν για την πληθυσμιακή εξέλιξη και την εξέλιξη του δείκτη ημερή?σιας παραγωγής ανά κάτοικο, η συνολική ποσότητα των παραγόμενων απορριμμάτων στη χώρα το 2010 εκτιμήθη?κε σε περίπου 6 εκατομμύρια τόννους, ενώ το 2020 σε 7.5 εκατομμύρια τόννους. Το 2001, η ποσότητα των παραγό?μενων απορριμμάτων εκτιμήθηκε σε 4.5 εκατομμύρια τόν?νους, (αποτέλεσμα που συμπίπτει με τις αντίστοιχες εκτι?μήσεις του ΥΠΕΧΩΔΕ). Σημειώνεται ότι τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της μεθοδολογίας για προηγούμενα έτη επίσης συμπίπτουν με τις αντίστοιχες εκτιμήσεις του ΥΠΕΧΩΔΕ (υπήρχαν διαθέσιμες εκτιμήσεις για τα έτη 1987, 1995 και 1997), τόσο όσον αφορά στη συνολική πο?σότητα των παραγόμενων απορριμμάτων (3, 3.6 και 3.9 εκατομμύρια τόννοι αντιστοίχως), όσο και στις ποσότητες των παραγόμενων απορριμμάτων ανά περιφέρεια. Έτσι, η μέση ετήσια αύξηση για την περίοδο 2001-2010 εκτιμάται σε 3% και για την περίοδο 2010-2020 σε 2.3%, σε σύγκρι?ση με 3.8% για την περίοδο 1997-2001. • Σε ότι αφορά στην εκτίμηση της ποιοτικής σύστασης των παραγόμενων απορριμμάτων, ως βάση λαμβάνεται η σύσταση των παραγόμενων απορριμμάτων που αναφέ?ρεται στον Εθνικό Σχεδιασμό του ΥΠΕΧΩΔΕ (1997), ενώ για την περίοδο 1997 - 2020 έγινε η παραδοχή ότι το κλά?σμα των ζυμώσιμων μειώνονται με σταθερό ρυθμό 0.3% ετησίως, ενώ το ποσοστό των υλικών συσκευασίας (χαρ?τί, πλαστικό) αυξάνεται με σταθερό ρυθμό 0.2% ετησίως. Η σύνθεση των παραγόμενων απορριμμάτων που προκύ?πτει με βάση τις παραπάνω παραδοχές παρουσιάζεται στον πίνακα 3.13. • Σε ότι αφορά στην ανακύκλωση, θεωρήθηκε καταρχήν μια πολύ μικρή αύξηση της ποσότητας των ανακυκλώ?μενων υλικών (τα οποία ανέρχονταν σε περίπου 333.000 τόννους το 2001 επί συνόλου 4.750.000 τόννων, όπου δεν συμπεριλαμβάνονται οι ποσότητες των ανακτώμενων ζυ?μώσιμων, ή αλλιώς ποσοστό ανακύκλωσης της τάξης του 7%) κατά την περίοδο 2001 - 2020. Ετσι, χωρίς την εφαρ?μογή άλλου μέτρου εφόσον πρόκειται για ΣΑΕ και δεδο?μένου του υψηλού ρυθμού αύξησης των παραγόμενων απορριμμάτων, το ποσοστό ανακύκλωσης μειώνεται σε 666 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΠΡΩΤΟ) των παραγόμενων βιοαποδομήσιμων υλικών κατά το

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Εκτίμηση δυναμικού μέτρων περιορισμού

των εκπομπών 4.1 ΓΕΝΙΚΑ Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του ΣΑΕ για την Ελλάδα, αναμένεται σημαντική αύξηση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου για την περίοδο 2000 - 2020 (Πίνακας 4.1). Συγκεκριμένα: • Η συνολική αύξηση των εκπομπών σε σχέση με το 1990 (σε kt CO2-eq) είναι + 35.8% το 2010 και + 56.4% το